KURS ISHI

KIRISH Jahon sabzavot bozori hajmi 2023-yilda 1.2 trillion dollarni tashkil etib, yiliga o'rtacha 4.5% o'sishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu raqamlar sabzavot mahsulotlariga bo'lgan global talabning doimiy o'sishini va ushbu sohaga kiritilayotgan investitsiyalarning samaradorligini ko'rsatadi. O'zbekistonda esa qishloq xo'jaligi yalpi ichki mahsulotning (YaIM) qariyb 26.8%ini tashkil etadi va agrar sohada 3.6 milliondan ortiq aholi band [2]. 2023-yilda mamlakatda 24.3 million tonnadan ortiq meva-sabzavot mahsulotlari yetishtirildi [3]. Biroq, yetishtirilgan sabzavotlarning saqlash infratuzilmasi va zamonaviy texnologiyalarning yetarli darajada emasligi tufayli, postharvest yo'qotishlar hajmi yiliga 20-30% gacha yetishi mumkin [4]. Bu holat oziq-ovqat xavfsizligi, eksport salohiyati va fermerlarning daromadiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda, shu sababli sabzavotlarni saqlash texnologiyasini takomillashtirish dolzarb vazifadir. Meva-sabzavot mahsulotlarini saqlash texnologiyalari zamonaviy agrosanoat kompleksining ajralmas qismi bo'lib, ular mahsulotlarning sifatini saqlash, yaroqlilik muddatini uzaytirish va iqtisodiy samaradorlikni oshirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Hozirgi kunda, iqlim o'zgarishlari, global oziq-ovqat xavfsizligi masalalari va iste'molchilarning sog'lom, sifatli mahsulotlarga bo'lgan talabining ortishi fonida, sabzavotlarni saqlash texnologiyasini chuqur o'rganish va uni takomillashtirish zarurati yanada ortmoqda. Mavjud muammolar, jumladan, yetarli bo'lmagan saqlash quvvatlari, eskirgan texnologiyalar, sovuq zanjirning uzilishi va moliyaviy resurslarning cheklanganligi, sabzavot mahsulotlarining sifatini saqlash va iqtisodiy yo'qotishlarni kamaytirish yo'lidagi asosiy to'siq bo'lib qolmoqda. Shu sababli, ushbu kurs ishi O'zbekiston sharoitida sabzavotlarni saqlash texnologiyalarini takomillashtirish bo'yicha ilmiy asoslangan yechimlar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Sabzavotlarni saqlash texnologiyalari sohasida ko'plab xorijiy olimlar tomonidan fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Misol uchun, X.Y. (2018) o'z tadqiqotida Controlled Atmosphere Storage (CAS) texnologiyasining olma va nok kabi mevalarning saqlash muddatini uzaytirishdagi samaradorligini isbotladi, ayniqsa kislorod miqdorini 1-2% ga kamaytirish orqali [5]. Z.W. (2020) Modified Atmosphere Packaging (MAP) usulining sabzavotlar, xususan, yashil bargli sabzavotla ...