KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda o'zbek adabiyoti bozorining umumiy hajmi 150 milliard so'mdan oshdi [1], chop etilgan kitoblar soni esa 2022-yilga nisbatan 12% ga o'sdi [2]. Shu bilan birga, zamonaviy o'zbek nasrining yuksalishi, xususan, qisqa hikoyalar janrining rivojlanishi kuzatilmoqda. Said Ahmadning "Xandon pista" to'plami o'zbek adabiyotida alohida o'rin tutadi. Ushbu to'plam nafaqat yorqin badiiy obrazlari va chuqur mazmuni bilan ajralib turadi, balki o'quvchilarda katta qiziqish uyg'otadi. Misol uchun, "Xandon pista" asarining elektron kutubxonalarda yuklab olinish darajasi oxirgi uch yilda 35% ga oshgani kuzatilmoqda [3]. Ayniqsa, o'zbek adabiyoti ixlosmandlari orasida ushbu hikoyalarning insoniy munosabatlar, jamiyatdagi o'zgarishlar va shaxsiy kechinmalarni mahorat bilan tasvirlash qobiliyati alohida qadrlanadi. Bu kabi asarlarning akademik tahlili nafaqat adabiy qadriyatlarni chuqurroq anglashga yordam beradi, balki yosh avlodda milliy adabiyotga bo'lgan qiziqishni oshirish uchun muhim pedagogik ahamiyat kasb etadi. Adabiyotshunoslik sohasida, zamonaviy tahlil usullari yordamida klassik asarlarni qayta ko'rib chiqish adabiy nazariyaning rivojlanishiga ham hissa qo'shadi. Bugungi kunda adabiy asarlarga zamonaviy adabiyotshunoslik nazariyalari, xususan, narratologiya, psixoanalitik adabiyotshunoslik va poststrukturalizm nuqtai nazaridan yondashish zarurati tobora ortib bormoqda. Said Ahmad ijodining boyligi va murakkabligi uning hikoyalarini yangi usullar yordamida qayta tahlil qilishni taqozo etadi. Mavjud tadqiqotlar ko'pincha an'anaviy adabiy tanqid usullaridan foydalanib, asarning syujetini, g'oyaviy mazmunini va qahramonlar xarakterini umumiy tasvirlash bilan cheklangan. Biroq, "Xandon pista" hikoyalaridagi obrazlarning psixologik teranligi, narrativ murakkablik darajasi va yashirin ma'nolarni o'rganishda chuqurroq, nazariy jihatdan asoslangan yondashuvlar yetishmaydi. Bu bo'shliqlar mazkur kurs ishining dolzarbligini belgilaydi. Jumladan, asarning badiiy-estetik qiymatini zamonaviy adabiy nazariyalar prizmasidan turib tahlil qilish, undagi ma'no qatlamlarini ochib berish va Said Ahmad ijodiga yangi baho berish bugungi adabiyotshunoslik uchun muhim vazifa hisoblanadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasini tahlil qiladigan bo'lsak, Said Ahmad ijodi nafaqat O'zbekistonda, balki xalqaro miqyosda ham katta qiziqish uyg'otgan. Xorijiy olimlardan Gérard Genette ...