KURS ISHI

KIRISH Oʻzbek adabiyoti va adabiy tanqidining bugungi kuniga nazar tashlaganda, Said Ahmadning “Xandon pista” toʻplamiga kirgan hikoyalari tahlili masalasining dolzarbligi yanada ortadi. Jahon boʻyicha elektron kitoblar bozori hajmi 2023 yilda 22,5 milliard dollarga yetdi [1], bu esa adabiyotning shakli va uni oʻrganish metodologiyasidagi oʻzgarishlarni koʻrsatadi. Oʻzbekistonda esa 2023 yilda kitob nashr etish hajmi 15% ga oʻsgan [2], lekin elektron va qogʻoz shaklidagi adabiyotni tanqidiy oʻrganish, ayniqsa, milliy klassiklarning zamonaviy kontekstdagi oʻrni va taʼsirini baholash borasida hali ham jiddiy tadqiqotlar talab etiladi. Said Ahmadning “Xandon pista” toʻplami oʻzbek adabiyotining oltin fondi bilan bogʻlanuvchi nodir asarlar sirasiga kiradi. Bu toʻplamni chuqur tahlil qilish orqali biz nafaqat yozuvchining ijodiy olamiga, balki oʻzbek jamiyati va milliy tafakkurining oʻziga xos jihatlariga ham yangicha nigoh bilan qarash imkonini topamiz. Mazkur tadqiqot, aynan shu real statistika va milliy adabiyotshunoslikdagi mavjud boʻshliqlarni toʻldirish zarurati bilan kuchli asoslangan. Bu mavzuni hozirgi paytda oʻrganishning zarurati bir necha omillar bilan bogʻliq. Birinchidan, raqamli texnologiyalar va internetning keng tarqalishi adabiyotga kirish imkoniyatlarini oʻzgartirib yubordi. Oʻzbekistonda 2023 yilda internet foydalanuvchilari soni 75% dan oshdi [3], bu esa kitobxonlik madaniyatining yangi shakllariga oʻtishini taqozo etadi. Said Ahmadning “Xandon pista” kabi oʻzbek adabiyotining noyob namunalari ham raqamli formatda oʻrganilmoqda, biroq ularning mazmunan tahlili, badiiy-estetik qiymatini zamonaviy talablar asosida baholash masalasi dolzarb boʻlib qolmoqda. Ikkinchidan, oʻzbek adabiyotshunosligida Said Ahmad ijodini, xususan, uning hikoyalarini umumiy va chuqur tahlil qilishga qaratilgan tadqiqotlar mavjud boʻlsa-da, “Xandon pista” toʻplamiga alohida eʼtibor qaratilgan, zamonaviy adabiy-tanqidiy nazariyalar asosida oʻrganilgan tadqiqotlar yetarli darajada emas. Ayniqsa, uslubiy xususiyatlari, obrazlar tizimi va syujet-kompozitsion qurilishini xalqaro adabiyotshunoslik tajribasi bilan qiyosiy oʻrganish borasida boʻshliqlar mavjud. Ushbu tadqiqot ana shu boʻshliqlarni toʻldirishga qaratilgan. Said Ahmad ijodini oʻrganishning nazariy-metodologik asoslari, xususan, oʻzbek hikoyachiligidagi oʻrni va zamonaviy adabiyotshunoslikdagi tutgan mavqei, s ...