KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda yengil atletika sport turlari, xususan sakrash yo'nalishlarida so'nggi besh yilda sportchilarning umumiy soni 18% ga o'sdi [1], bu milliy sportimizda ushbu yo'nalishga bo'lgan qiziqish va investitsiyalarning ortib borayotganidan dalolat beradi. Xususan, 2023-yilda yengil atletika bo‘yicha respublika chempionatlarida ishtirok etgan sportchilar soni 2019-yilga nisbatan 22% ga ko'paygan [2]. Bu o'sish, o'z navbatida, sportchilarning tayyorgarlik darajasi, ularning jarohatlanish xavfini kamaytirish va xalqaro miqyosda raqobatbardoshligini oshirish bo'yicha ilmiy yondashuvlarni talab qiladi. Jahon miqyosida esa, sport biomexanikasi va harakat tahlili sohasiga yo'naltirilgan texnologik investitsiyalar har yili o'rtacha 12% ga oshib, 2023-yilda 3.5 milliard dollarga yetdi [3]. Bu ko'rsatkichlar sportchilarning harakat biomexanikasi, ayniqsa sakrash mashg'ulotlaridagi tayanch fazasini chuqur tahlil qilishning fundamental ahamiyatini va uning sport natijalariga bevosita ta'sirini yaqqol ko'rsatib turibdi. Bugungi kunda sportchilarning maksimal natijalarga erishishi uchun nafaqat jismoniy tayyorgarlik, balki harakat texnikasining har bir elementini ilmiy asosda optimallashtirish zarur. Sakrash mashg'ulotlarida tayanch fazasi — sportchining oyoqlari yer bilan kontaktda bo'lgan vaqt oralig'i — uning vertikal va gorizontal tezligini shakllantirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Biroq, ko'pgina murabbiylar an'anaviy mashg'ulot usullariga tayanishi sababli, tayanch fazasining nozik biomexanik parametrlari, masalan, yerga ta'sir kuchi (GRF), impuls dinamikasi va kontakt vaqti kabi muhim ko'rsatkichlar yetarlicha tahlil qilinmaydi [4]. Ushbu etishmovchilik, o'z navbatida, sportchilarning to'liq salohiyatini ro'yobga chiqarishga to'sqinlik qiladi va jarohatlanish xavfini oshiradi. Ilmiy asoslangan tahlil va optimallashtirish metodlarining yetishmasligi, ayniqsa O'zbekiston sport maktablarida, yuqori darajadagi sportchilarni tayyorlashda sezilarli muammolarni keltirib chiqarmoqda. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda turlicha bo'lib, bir qator olimlar tomonidan ushbu sohada muhim tadqiqotlar amalga oshirilgan. P.V. Komi (1984) oʻzining fundamental tadqiqotlarida mushaklarning choʻzilish-qisqarish siklining (SSC) portlovchi kuchni oshirishdagi rolini chuqur oʻrgangan va tayanch fazasidagi kuch hosil boʻlish mexanizmlariga nazariy ...