KURS ISHI

KIRISH Samarqand viloyati Paxtachi tumanining maʼmuriy-hududiy boʻlinishini optimallashtirish masalasi bugungi kunda davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish, hududiy rivojlanishni jadallashtirish va aholi farovonligini taʼminlash nuqtai nazaridan gʻoyat dolzarbdir. Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotining 72%i hududlarning hissasiga toʻgʻri kelgan boʻlib, bu koʻrsatkichning barqaror oʻsishi uchun maʼmuriy-hududiy boshqaruv tizimining aniq va samarali ishlashi hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi [1]. Xususan, Samarqand viloyati respublikaning agrar-sanoat salohiyati yuqori boʻlgan yetakchi mintaqalaridan biri boʻlib, uning umumiy ichki mahsulotidagi ulushi 2023-yilda 8.1%ni tashkil etgan [2]. Viloyatning har bir tumanida, jumladan, Paxtachi tumanida ham mahalliy boshqaruv organlarining faoliyati va maʼmuriy-hududiy boʻlinishning oqilona tashkil etilishi hududiy iqtisodiyotni rivojlantirish, investitsiyalarni jalb qilish hamda ijtimoiy xizmatlar sifatini oshirishda muhim rol oʻynaydi. Maʼmuriy-hududiy boʻlinish – bu davlat boshqaruvining asosiy mexanizmi boʻlib, uning samaradorligi aholiga xizmat koʻrsatish sifatiga, iqtisodiy resurslardan oqilona foydalanishga va hududlarning barqaror rivojlanishiga bevosita taʼsir koʻrsatadi. Hozirgi kunda Oʻzbekistonda, xususan, Samarqand viloyatining ayrim tumanlarida maʼmuriy-hududiy boʻlinishning optimal tizimini shakllantirish boʻyicha qator hal etilmagan muammolar mavjud. Bularga aholi punktlari zichligining notekisligi, ayrim hududlarning joylashuv geografiyasi murakkabligi sababli boshqaruvda qiyinchiliklar yuzaga kelishi, mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyatida raqamli texnologiyalardan foydalanish darajasining yetarli emasligi hamda hududiy rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqishda zamonaviy yondashuvlarning integratsiyasi yetishmasligi kiradi. Ushbu masalalarni ilmiy asosda tahlil qilish va takomillashtirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish Paxtachi tumani misolida umumiy hududiy boshqaruvni yanada samaraliroq qilishga xizmat qiladi. Maʼmuriy-hududiy boʻlinish muammolari jahon miqyosida koʻplab olimlar tomonidan oʻrganilgan. Masalan, D. Rodrik (2000) oʻz tadqiqotlarida institutsional sifatning iqtisodiy oʻsishga taʼsirini tahlil qilib, samarali boshqaruv tuzilmalari barqaror rivojlanishning asosi ekanligini isbot ...