KURS ISHI

KIRISH Oziq-ovqat sanoati, farmatsevtika va bioenergetika kabi sohalarda sanoat biotexnologiyasining roli tobora ortib bormoqda, global miqyosda uning bozori 2023-yilda 703,9 milliard AQSh dollarini tashkil etgan va 2030-yilga borib 1,4 trillion AQSh dollariga yetishi kutilmoqda, bu esa o‘rtacha yillik o‘sish sur’ati (CAGR) 9,5% ni tashkil etadi [1]. O‘zbekistonda ham qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash darajasini oshirish bo‘yicha sezilarli qadamlar tashlanmoqda. Masalan, 2023-yilda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 4,1% ga o‘sgan, bu esa xomashyo bazasining kengayishidan dalolat beradi [2]. Shu bilan birga, 2022-yilda O‘zbekistonning kimyo sanoati mahsulotlari eksporti 179 million dollarga yetgan bo‘lsa, buning 20% dan ortig‘i biotexnologik jarayonlar orqali olinadigan organik kislotalar va spirtlar ulushiga to‘g‘ri keladi [3]. Bu raqamlar sanoat biotexnologiyasining mamlakat iqtisodiyotidagi mavqeini mustahkamlash va diversifikatsiya qilishdagi beqiyos ahamiyatini ko‘rsatadi. Hozirgi vaqtda jahon miqyosida resurslarning cheklanganligi, atrof-muhit muammolari va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash zaruriyati sanoat biotexnologiyasiga bo‘lgan ehtiyojni oshirmoqda. Neft-kimyo mahsulotlariga bog‘liqlikni kamaytirish va qayta tiklanuvchi xomashyo manbalaridan foydalanish orqali ekologik toza va iqtisodiy samarali ishlab chiqarish jarayonlarini yaratish dolzarb vazifadir [4]. Xususan, qishloq xo‘jaligi biomassasidan, sanoat chiqindilaridan va boshqa organik qoldiqlardan yuqori qo‘shimcha qiymatga ega mahsulotlar olish imkoniyatlari to‘liq o‘rganilmagan. O‘zbekiston sharoitida qishloq xo‘jaligi yuqori ulushga ega bo‘lganligi sababli, hosildorlikni oshirish, mahsulotlarni chuqur qayta ishlash va ularni yuqori texnologiyali biotexnologik jarayonlarga yo‘naltirish orqali qo‘shimcha qiymat zanjirini yaratishda mavjud bo‘shliqlar saqlanib qolmoqda. Shu bois, ushbu kurs ishi sanoat biotexnologiyasining xomashyo bazasini chuqur tahlil qilish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqishga qaratilgan bo‘lib, bu mamlakatning bioiqtisodiyotini rivojlantirishga xizmat qiladi. Sanoat biotexnologiyasining xomashyo bazasi masalasi jahon miqyosida ko‘plab yetakchi olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, George M. Whitesides (2002) fermentativ katalizatorlarning samaradorligini oshirish va ularni sanoa ...