KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish hajmi so‘nggi besh yilda o‘rtacha 6% ga o‘sgan bo‘lsa-da, hosilning saqlash jarayonlarida yo‘qotishlar hajmi yiliga 15-20% atrofida saqlanib qolmoqda [1]. Jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda yetishtirilgan 3,5 million tonna meva-sabzavot mahsulotlarining taxminan 600 ming tonnasi saqlash va tashish jarayonlarida sifati buzilishi yoki butunlay yaroqsiz holga kelishi sababli iqtisodiy yo‘qotishlarga olib kelgan [2]. Ushbu yo‘qotishlarning asosiy sabablaridan biri saqlash jarayonlarida muhit parametrlarini (harorat, namlik, shamollatish) o‘lchashdagi xatoliklar va ularning mahsulot sifatiga ta’sirini yetarli darajada tahlil qilmaslikdir. Jahon oziq-ovqat bozori hajmi 2023-yilda 9,8 trillion AQSH dollarini tashkil etib, yiliga o‘rtacha 4,5% ga o‘sishi prognoz qilinmoqda, bunda mahsulotlarning sifatini ta’minlash va yo‘qotishlarni kamaytirish global miqyosda ham ustuvor vazifa hisoblanadi [3]. Shu bois, saqlash jarayonlarida o‘lchash xatoliklarini aniqlash, ularning mahsulot sifatiga ta’sirini statistik tahlil qilish va samarali yechimlarni taklif etish milliy iqtisodiyot uchun muhim ahamiyatga ega. Hozirgi kunda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash va qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining eksport salohiyatini oshirish O‘zbekiston uchun strategik ahamiyatga ega. Biroq, saqlash omborlaridagi texnologik jarayonlarni monitoring qilishda qo‘llaniladigan o‘lchov vositalarining aniqligi va ishonchliligi bilan bog‘liq muammolar mavjud. Ayniqsa, namlik, harorat, gaz tarkibi kabi muhim parametrlarni nazorat qilishda yuzaga keladigan kichik xatoliklar ham mahsulotlarning tez buzilishiga, rangining o‘zgarishiga, ta’m sifatlarining pasayishiga va oziqaviy qiymatining yo‘qolishiga olib keladi [4]. Bu esa nafaqat fermerlarning iqtisodiy yo‘qotishlariga, balki iste’molchilar salomatligiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ushbu kurs ishi aynan shu kabi hal etilmagan muammolarga e’tibor qaratib, ularni statistik metodlar yordamida chuqur tahlil qilish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish orqali qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini saqlash samaradorligini oshirishga hissa qo‘shishni maqsad qilgan. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda yuqori bo‘lib, bir qator taniqli olimlar o‘z tadqiqotlari bilan muhim hissa qo‘shganlar. Misol uch ...