KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda savdo aylanmasi 438,7 trillion so'mni tashkil etib, bu 2022-yilga nisbatan 9,3% ga o'sdi [1]. Umumiy ovqatlanish xizmatlari hajmi esa 2023-yilda 20,4 trillion so'mga yetib, 2022-yilga nisbatan 16,7% o'sishni ko'rsatdi [2]. Bu ko'rsatkichlar sohaning mamlakat iqtisodiyotidagi muhim o'rnini va dinamik rivojlanishini tasdiqlaydi. Jahon bo'yicha savdo va umumiy ovqatlanish bozori hajmi 2023-yilda taxminan 29 trillion AQSH dollarini tashkil etib, barqaror o'sish tendensiyasini namoyish etmoqda [3]. Ushbu sohalar YaIMning sezilarli qismini tashkil etib, millionlab ish o'rinlari yaratadi hamda aholining turmush farovonligini oshirishda asosiy rol o'ynaydi. Soliqqa tortish tizimi esa, davlat budjetini shakllantirishning muhim vositasi bo'lishi bilan birga, tadbirkorlik faoliyatining samaradorligiga, investitsiya muhitiga va iqtisodiyotning raqobatbardoshligiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Ushbu korxonalar soliq tushumlarining katta qismini ta'minlagani sababli, ularni soliqqa tortishning o'ziga xos xususiyatlarini chuqur o'rganish va tahlil qilish strategik ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki savdo va umumiy ovqatlanish sohalari tez o'zgaruvchan bozor sharoitlarida faoliyat yuritadi. Raqamlashtirish, elektron tijoratning rivojlanishi, global zanjirlar va iste'molchilarning o'zgaruvchan talablari soliqqa tortish tizimiga yangi talablarni qo'ymoqda. Shu bilan birga, yashirin iqtisodiyotning mavjudligi, soliq yukini optimallashtirishga bo'lgan ehtiyoj, shuningdek, soliq imtiyozlarining samaradorligini baholash zaruriyati ushbu tadqiqotni yanada muhimroq qiladi. O'zbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlarda iqtisodiy o'sishni ta'minlash va investitsiyalarni jalb qilish uchun soliq siyosatini doimiy ravishda takomillashtirish lozim. Hozirgi kunda bu sohalardagi soliqqa tortish mexanizmlarining kompleks bahosi, mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal etish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish masalasi yetarlicha o'rganilmagan. Ayniqsa, yangi texnologiyalarning (masalan, onlayn-kassalar, elektron to'lov tizimlari) soliq ma'muriyatchiligiga ta'siri va ularning samaradorligini oshirish bo'yicha chuqur tahlillar talab etiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon miqyosida ko'plab olimlar tadqiqotlar olib borganlar. Richard Musgrave (1959) o'zining "Moliya nazariyasi" asarida s ...