KURS ISHI

KIRISH Ona tili va adabiyot darslarida, xususan, savod o'rgatish davrida gap ustida ishlashning samaradorligi ta’lim tizimining asosiy ustunlaridan biridir. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 29-apreldagi "Matematika, kimyo, biologiya va fizika fanlarini o‘qitish sifatini oshirish hamda ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi PQ-4708-son qarorida [1] va O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi tomonidan e'lon qilingan "2022-2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi"da [2] ta'lim sifatini oshirish va o'quvchilarning kompetensiyalarini rivojlantirishga alohida urg'u berilgan. O'zbekiston Milliy Statistikasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda boshlang'ich sinf o'quvchilarining ona tili fanidan o'zlashtirish ko'rsatkichlari o'rtacha 78% ni tashkil etgan bo'lsa-da [3], ularning nutqiy kompetensiyalari va gapni to'g'ri tuzish ko'nikmalari bo'yicha barqarorlikka erishish dolzarb muammo bo'lib qolmoqda. Xalqaro PISA va PIRLS baholash dasturlari natijalarida O'zbekiston o'quvchilarining o'qish va tushunish savodxonligi bo'yicha ko'rsatkichlari xalqaro o'rtacha ko'rsatkichlardan bir oz pastligi qayd etilgan [4], bu esa ona tili ta’limida, ayniqsa, savod o‘rgatish davrida gap ustida ishlash metodikalarini takomillashtirish zaruratini ko'rsatadi. Hozirgi davr ta’limida o'quvchilarning og'zaki va yozma nutqini rivojlantirish, ularda gapni tushunish, tahlil qilish va to'g'ri qo'llash ko'nikmalarini shakllantirish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Axborot asrida bolalar turli manbalardan (internet, ijtimoiy tarmoqlar) cheklanmagan ma'lumot olish imkoniyatiga ega bo'lishsa-da, bu ma'lumotni tahlil qila olish, uni to'g'ri ifodalash va mantiqiy gaplar tuzish borasidagi kamchiliklar saqlanib qolmoqda. An'anaviy o'qitish metodlarida ko'pincha gap grammatik kategoriyalari yodlatish usulida o'rgatilib, uning amaliy qo'llanilishiga yetarli e'tibor berilmayapti. Natijada, o'quvchilarning nutqiy kompetensiyalari, ya'ni fikrni erkin va to'g'ri ifodalash qobiliyati cheklanib qolmoqda, bu esa ularning keyingi ta'lim bosqichlarida va kundalik hayotdagi muloqotlarida jiddiy to'siqlarni yuzaga keltirishi mumkin. Shuning uchun, savod o'rgatish davrida gap ustida ishlash jarayoniga yangicha, samarali yondashuvlarni joriy etish, zamonaviy lingvodidaktik va psixolingvistik tamoyillarni qo'llash orqali o'quvchilarning n ...