KURS ISHI

KIRISH 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonda boshlang‘ich ta’lim yoshidagi bolalar o‘rtasida to‘liq savodxonlik darajasi 99.8% ni tashkil etgan bo‘lsa-da [1], PISA (Xalqaro o‘quvchilar baholash dasturi) testlarining dastlabki natijalari o‘qish savodxonligi borasida hali yetarli darajada natijalar kuzatilmayotganini ko‘rsatdi [2]. Xususan, 2022-yilda o‘tkazilgan milliy baholash natijalariga ko‘ra, 4-sinf o‘quvchilarining 35% ga yaqini matnni to‘liq tushunish va undan samarali foydalanishda qiyinchiliklarga duch kelgani qayd etildi [3]. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, past o‘qish savodxonligi darajasi mamlakatning iqtisodiy rivojlanish sur’atlariga salbiy ta’sir ko‘rsatib, mehnat unumdorligini 1.5-2.0% ga pasaytirishi mumkin [4]. Ushbu kurs ishi savod o‘rgatish davrida sinifdan tashqari ishlarning o‘quvchilarning o‘qish savodxonligini oshirishdagi rolini chuqur tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, bu jarayonda samaradorlikni ta’minlovchi metodik yondashuvlarni aniqlash zarurati mavjud. Savod o‘rgatish jarayonida o‘quvchilarning o‘zlashtirishini mustahkamlash, ularda mustaqil o‘qish ko‘nikmalarini shakllantirish va o‘quv motivatsiyasini oshirishda sinifdan tashqari ishlar muhim ahamiyatga ega. Biroq, O‘zbekiston ta’lim tizimida savod o‘rgatish davrida sinifdan tashqari ishlarni tashkil etishda tizimli yondashuvning yetishmasligi, ularning mazmun va shaklining bir xilligi, zamonaviy pedagogik texnologiyalarning kam qo‘llanilishi kabi muammolar hal etilmay qolmoqda. Mavjud tadbirlar ko‘pincha nazariy bilimlarni mustahkamlashga qaratilgan bo‘lib, o‘quvchilarning ijodiy fikrlashini, tanqidiy yondashuvini va amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun yetarli imkoniyat yaratmayapti. Bu esa yosh avlodning faol fuqarolik pozitsiyasini shakllantirish va ularning kelajakdagi hayotda muvaffaqiyat qozonishi uchun zarur bo‘lgan keng ko‘lamli kompetensiyalarni rivojlantirishga to‘siq bo‘lmoqda. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, J.P. Gee (2000) o‘z tadqiqotlarida savodxonlikni nafaqat texnik ko‘nikma, balki ijtimoiy amaliyot sifatida ko‘rib chiqib, o‘qishni ijtimoiy va madaniy kontekstdan ajratib bo‘lmasligini isbotlagan [5]. L.S. Vygotskiy (1978) kognitiv nazariya asosida bolalarning bilimni o‘zaro muloqot va ijtimoiy o‘zaro ta’sir orqali egallashini ta’kidlab, sinifdan tashqari ishlarning "yaqin ...