KURS ISHI

KIRISH Global neft bozorining hajmi 2023 yilda qariyb 3,5 trillion dollarni tashkil etdi [1], jahon energetikasida neftning dominant rolini saqlab qolayotganini ko‘rsatadi. O‘zbekistonda esa 2023 yilda neft qazib olish hajmi 786 ming tonnaga yetdi, bu mamlakatning energetika mustaqilligini ta’minlashdagi muhim qadamdir [2]. Shu bilan birga, O‘zbekiston neft-gaz sanoatida eski konlarning ulushi yuqori bo‘lib, ularning mahsuldorligi pasayib bormoqda. Neft qatlamlarining o‘rtacha neft beraoluvchanligi global miqyosda 30-35% atrofida bo‘lsa [3], O‘zbekistonda bu ko‘rsatkich ba’zi konlarda 25% dan ham pastga tushib ketgan [4]. Bu holat, mavjud zaxiralardan maksimal darajada foydalanish uchun SFM (Surface Facilities Modernization) va EOR (Enhanced Oil Recovery) texnologiyalarini qo‘llash zaruratini keltirib chiqaradi. Energetika xavfsizligini ta’minlash va iqtisodiy barqarorlikni oshirishda SFM texnologiyalarini joriy etish orqali neft beraoluvchanligini oshirish, resurslardan samarali foydalanish va ekologik izni kamaytirish hozirgi kunning dolzarb vazifalaridan hisoblanadi. Mavjud konlardagi neft zaxiralaridan to‘liq foydalanish, texnologik yo‘qotishlarni kamaytirish va infratuzilmani modernizatsiya qilish O‘zbekiston neft-gaz sanoati uchun strategik ahamiyatga ega. Eskirgan uskunalar, samaradorligi past texnologiyalar va eskirgan infratuzilma neft qazib olish xarajatlarini oshirib, ekologik xavflarni keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, global miqyosda energiya resurslariga bo‘lgan talab ortib borayotgan bir paytda, har bir tomchi neftni maksimal darajada qazib olish iqtisodiy jihatdan ham, strategik jihatdan ham muhimdir. Shu sababli, SFM texnologiyalarini joriy etish orqali qatlamning neft beraoluvchanligini oshirish, konlarni kompleks rivojlantirish va barqaror ishlab chiqarishni ta’minlash bugungi kunda hal etilishi lozim bo‘lgan eng dolzarb muammolardan biridir. Bu nafaqat mamlakatning energetika salohiyatini mustahkamlaydi, balki iqtisodiyotga ham sezilarli darajada ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasiga nazar tashlaydigan bo‘lsak, jahon olimlari tomonidan SFM va EOR texnologiyalari bo‘yicha keng ko‘lamli tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, D. Green va G. Willhite (1998) o‘z tadqiqotlarida EOR usullarining nazariy asoslari va ularning neft konlarida qo‘llanilishi bo‘yicha fundamental bilimlarni taqdim etishgan [5]. T. Babadagli (2007) ...