KURS ISHI

KIRISH Global miqyosda shamol energetikasi bozori 2023-yilda 90 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, 2030-yilga borib yillik o‘rtacha 9.5% o‘sish sur’ati bilan 170 milliard AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Xalqaro Qayta Tiklanuvchi Energiya Agentligi (IRENA) ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilda global shamol energetikasi quvvati 906 GVtdan oshgan va bu umumiy elektr energiyasi ishlab chiqarishning qariyb 7% ini tashkil etadi [2]. O'zbekistonda esa qayta tiklanuvchi energiya manbalarining umumiy ulushi 2023-yil yakuniga ko'ra 12% ga yetgan bo'lib, shamol energetikasi ushbu ulushda muhim o'rin egallamoqda [3]. O'zbekistonning 2030-yilgacha "yashil" energetikaga o'tish strategiyasi doirasida shamol energetikasi quvvatini 5 GVtga yetkazish rejalashtirilgan [4]. Bu maqsadga erishish uchun hozirda mamlakatda bir qator yirik shamol elektr stansiyalari (SES) loyihalari amalga oshirilmoqda, jumladan, Buxoro viloyatida 500 MVt quvvatli, Qoraqalpog‘iston Respublikasida esa 1.5 GVt quvvatli SES qurilishi boshlangan [5]. Ushbu loyihalar mamlakatning energiya xavfsizligini ta'minlash va uglerod chiqindilarini kamaytirishga xizmat qiladi. Shamol energiyasidan foydalanishning fizik asoslarini chuqur tushunish, zamonaviy shamol energetikasi texnologiyalarini rivojlantirish va amaliy loyihalarni samarali boshqarish uchun juda muhimdir. Bugungi kunda dunyo miqyosida energiya xavfsizligi, iqlim o‘zgarishi va barqaror rivojlanish kabi global muammolar fonida qayta tiklanuvchi energiya manbalariga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda. Shamol energiyasi, ayniqsa, energetik diversifikatsiya va uglerod izini kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi. Biroq, shamol energetikasi loyihalarini rejalashtirish, amalga oshirish va optimallashtirishda bir qator murakkab texnik, iqtisodiy va ekologik muammolar mavjud. Jumladan, shamol resurslarini aniq baholash, turbina joylashuvini optimallashtirish, loyiha risklarini boshqarish va moliyaviy barqarorlikni ta'minlash kabi masalalar hali to‘liq hal etilmagan. Shuningdek, mahalliy sharoitlarda, ayniqsa O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda, shamol energetikasi sohasidagi ilmiy-tadqiqot ishlarini chuqurlashtirish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish dolzarb vazifadir. Shamol energiyasining fizik asoslari va uning energetika sohasidagi tatbiqlari bo'yicha jahon olimlari tomonidan ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. ...