KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida kichik va o‘rta biznes subyektlari tomonidan ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar hajmi 2023-yilda 580 trln so‘mdan oshib, mamlakat yalpi ichki mahsulotining 54% ni tashkil etdi [1]. Shu bilan birga, 2023-yilda eksport qilingan sanoat mahsulotlarining 40% dan ortig‘i xalqaro sifat standartlari bo‘yicha sertifikatlangan bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2020-yilga nisbatan 15% ga o‘sganligini ko‘rsatadi [2]. Biroq, mahalliy bozorlarda xalqaro standartlarga mos kelmaydigan mahsulotlar ulushi hali ham sezilarli bo‘lib, bu iste’molchilar ishonchiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda va raqobatbardoshlikni cheklamoqda. Bu holat sifatni boshqarish tizimlarining standartlashtirilishi zaruratini yaqqol ko‘rsatib bermoqda, chunki global bozorda raqobatning kuchayishi, iste’molchilar talablarining oshishi va texnologik taraqqiyot mahsulot va xizmatlar sifatiga bo‘lgan e’tiborni yanada oshirmoqda. Sifatni boshqarishda standartlashtirish — bu korxonalarning barqaror rivojlanishi, raqobatbardoshligini oshirishi va jahon bozorlariga integratsiyalashuvi uchun asosiy omillardan biridir. Hozirgi kunda, O‘zbekistonda tadbirkorlik subyektlari, ayniqsa kichik va o‘rta biznes segmentida, sifat menejmenti tizimlarini xalqaro standartlar (masalan, ISO 9001) asosida joriy etishda bir qator tizimli muammolarga duch kelishmoqda. Bularga moliyaviy resurslarning cheklanganligi, malakali kadrlar yetishmasligi, standartlarni joriy etish bo‘yicha axborot va konsalting xizmatlarining yetarli emasligi, shuningdek, mahalliy sharoitga moslashtirilgan amaliy qo‘llanmalar va metodologiyalarning mavjud emasligi kiradi. Ushbu omillar korxonalarning eksport salohiyatini to‘laqonli ro‘yobga chiqarishiga to‘sqinlik qilib, ichki bozorda ham sifat nazoratining samaradorligini pasaytirmoqda. Sifatni boshqarish va standartlashtirish muammolari xalqaro miqyosda ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Uilyam Deming (1986) o‘zining “Out of the Crisis” asarida sifatni doimiy ravishda yaxshilashning 14 tamoyilini ilgari surgan va rahbarlarning sifat jarayonlariga bevosita jalb qilinishi zarurligini ta’kidlagan [5]. Jozef Juran (1988) “Juran on Planning for Quality” kitobida sifatni rejalashtirish, nazorat qilish va yaxshilashdan iborat sifat trilogiyasi konsepsiyasini ishlab chiqqan [6]. Kaoru Ishikawa (1985) “Guide to Quality Control” asarida sabab-oqibat diagrammasini (Fishbone diagra ...