KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda global iqtisodiyotda raqamli savdo hajmi 2023-yilda taxminan 6.3 trillion AQSh dollariga yetdi va bu ko'rsatkich kelgusi yillarda ham o'sishda davom etishi kutilmoqda [1]. O'zbekistonda esa 2023-yil yakunlariga ko'ra, elektron tijoratning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 4.5% ga yetdi, bu 2020-yildagi 1.8% dan sezilarli darajada ko'pdir [2]. Ushbu dinamika siyosiy hokimiyatning o'zini tashkil etish va boshqarish mexanizmlarida ham o'zgarishlar bo'lishi zarurligini ko'rsatadi. Davlat va jamiyat o'rtasidagi munosabatlarni samarali tartibga solish, fuqarolar ishtirokini ta'minlash hamda hokimiyatning legitimligini oshirish bugungi kunning dolzarb masalalaridandir. Siyosiy hokimiyatning mumtoz nazariyalarini zamonaviy O'zbekiston sharoitida tahlil qilish, mamlakatning siyosiy rivojlanish strategiyasini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu tadqiqot orqali siyosiy hokimiyatning asosiy shakllari, ularning qo'llanilish mexanizmlari hamda O'zbekiston kontekstida yuzaga kelayotgan o'ziga xos muammolarni tushunishga harakat qilinadi. Siyosiy hokimiyat nazariyalari ko'p asrlik tadqiqotlarning obyekti bo'lib kelgan. Jon Lokk o'zining "Hukumatning ikki traktati" asarida tabiiy huquqlar va hokimiyatning xalqdan kelib chiqishi g'oyasini ilgari surgan [3]. Tomas Xobs "Leviafan"da jamiyatni tartibga solish uchun kuchli markazlashgan hokimiyat zarurligini ta'kidlagan [4]. Shuningdek, Makiavelli siyosiy hokimiyatni egallash va saqlash strategiyalarini tahlil qilib, realistik yondashuvni taklif qilgan [5]. XX asrda Maks Veber hokimiyatning uchta asosiy turini (an'anaviy, xarizmatik va ratsional-huquqiy) ajratib, ularning jamiyatdagi o'rni haqida batafsil to'xtalgan [6]. Robert Dahl esa siyosiy pluralizm nazariyasini rivojlantirib, hokimiyatning bir joyda emas, balki turli guruhlar o'rtasida taqsimlanishini ta'kidlagan [7]. Elita nazariyasi doirasida Vilfredo Pareto va Gaetano Mosca siyosiy elitaning jamiyatdagi dominan rolini o'rganishgan [8]. Zamonaviy tadqiqotlarda siyosiy hokimiyatning iqtisodiyot, texnologiya va globalizatsiya bilan o'zaro aloqasi keng tahlil qilinmoqda. O'zbekistonda siyosiy hokimiyat va uning shakllanishi masalasi ham tadqiqotchilar e'tiborini tortmoqda. Professor R. Alimov siyosiy hokimiyatning O'zbekistonning ijtimoiy-siyosiy rivojlanishidagi o'rni hamda legimlik masalalarini o'rgangan [9]. Professor F. Toshboyeva maml ...