KURS ISHI

KIRISH Sog'liqni saqlash xizmatlari bozori va uning xususiyatlari bugungi kunda global iqtisodiyotning eng tez rivojlanayotgan va eng murakkab segmentlaridan biri hisoblanadi. Jahon sog'liqni saqlash xizmatlari bozori hajmi 2023-yilda 10 trillion AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga borib 14 trillion AQSh dollariga yetishi kutilmoqda [1]. Bu o'sish tendensiyasi aholining qarishi, surunkali kasalliklar tarqalishi, tibbiy texnologiyalarning rivojlanishi va turmush tarzi o'zgarishlari bilan bog'liq. Xususan, Jahon Sog'liqni Saqlash Tashkiloti (JSST) ma'lumotlariga ko'ra, global yalpi ichki mahsulotning (YaIM) o'rtacha 9,8% i sog'liqni saqlashga sarflanadi [2]. O'zbekistonda ham ushbu sektor jadal rivojlanmoqda; O'zR Statistika agentligi (2024) ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda sog'liqni saqlash xizmatlari hajmi 2022-yilga nisbatan 15% ga o'sib, 25 trillion so'mdan oshdi [3]. Davlat budjetidan sog'liqni saqlashga yo'naltirilgan xarajatlar YaIMning 3,5% ini tashkil etib, ushbu ko'rsatkichni 2030-yilgacha 5% ga yetkazish strategik maqsad qilib qo'yilgan [4]. Bundan tashqari, xususiy sektorning sog'liqni saqlashdagi ulushi ham ortib bormoqda, 2023-yilda xususiy tibbiyot muassasalarining umumiy xizmatlardagi hissasi 28% ga yetdi [5]. Ushbu mavzuning dolzarbligi sog'liqni saqlash tizimidagi bir qator hal etilmagan muammolar bilan belgilanadi. Assimetrik axborot (masalan, shifokor va bemor o'rtasidagi ma'lumotlar nomutanosibligi) va tashqi effektlar (vaksinatsiya kabi ijobiy ta'sirlar) bozor mexanizmlarining samarasiz ishlashiga olib keladi [6]. Bundan tashqari, Moral Hazard (sug'urta mavjudligi sababli bemorning xulq-atvori o'zgarishi) va Principal-agent nazariyasi (davlat va tibbiyot muassasalari o'rtasidagi munosabatlar) kabi iqtisodiy tushunchalar sog'liqni saqlash xizmatlari bozorining o'ziga xos xususiyatlarini aks ettiradi. O'zbekistonda tibbiy xizmatlarning sifati, erkinligi va moliyaviy barqarorligini ta'minlash, tibbiy sug'urtani keng joriy etish, raqobat muhitini yaxshilash va aholining tibbiy xizmatlarga bo'lgan ehtiyojini qondirish masalasi dolzarb bo'lib qolmoqda. Respublika bo'yicha birlamchi tibbiy-sanitariya yordamiga murojaatlarning o'rtacha kutish vaqti 2023-yilda 20 daqiqani tashkil etgan bo'lsa-da, ayrim mintaqalarda bu ko'rsatkich 40 daqiqagacha yetishi mumkin [7]. Bu esa mavjud resurslardan samarali foydalanish va tibbiy xizmatlarnin ...