KURS ISHI

KIRISH Sog‘liqni saqlash xizmatlari global miqyosda iqtisodiyotning eng yirik va eng tez rivojlanayotgan sektorlaridan biri bo‘lib, uning umumiy bozori hajmi 2023-yilda 10 trillion AQSh dollaridan oshgani va 2028-yilga borib 14 trillion AQSh dollariga yetishi kutilmoqda [1]. Bu o‘sish global aholining qarishi, surunkali kasalliklarning ortishi va tibbiy texnologiyalarning rivojlanishi bilan bog‘liqdir. O‘zbekistonda ham sog‘liqni saqlash sohasiga ajratilayotgan davlat xarajatlari yalpi ichki mahsulotning (YIM) 2023-yilda 3.7% ini tashkil etdi, bu 2020-yildagi 2.8% ko‘rsatkichidan sezilarli o‘sish demakdir [2]. Xususan, 2023-yilda sog‘liqni saqlashga yo‘naltirilgan davlat byudjeti xarajatlari 33.6 trillion so‘mga yetib, bu ko‘rsatkich oldingi yilga nisbatan 20% dan ko‘proqqa oshgan [3]. Ushbu raqamlar sohaga bo‘lgan e’tiborning ortib borayotganligini va uning mamlakat iqtisodiyotidagi o‘rni tobora muhimlashib borayotganini ko‘rsatadi. Ushbu sektor nafaqat sog‘liqni muhofaza qilish, balki bandlikni ta’minlash, innovatsiyalarni rivojlantirish va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashda ham muhim rol o‘ynaydi. Hozirgi kunda sog‘liqni saqlash xizmatlarining mikroiqtisodiy tahlili ayniqsa dolzarb ahamiyat kasb etmoqda, chunki bu sohada samaradorlikni oshirish, resurslardan oqilona foydalanish va aholining tibbiy xizmatlardan qoniqish darajasini oshirish masalalari kun tartibida turibdi. Sog‘liqni saqlash tizimida narxlar, talab va taklif, moliyalashtirish mexanizmlari, bozor muvaffaqiyatsizliklari kabi mikroiqtisodiy omillar alohida o‘rin egallaydi. Axborot assimetriyasi, moral hazard va adverse selection kabi bozor muvaffaqiyatsizliklari ushbu sohaga xos bo‘lib, ularning samarali boshqaruvi tizim barqarorligi uchun muhimdir [4]. Ushbu kurs ishi O‘zbekiston sharoitida sog‘liqni saqlash xizmatlarining mikroiqtisodiy jihatlarini chuqur o‘rganish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan bo‘lib, bu tizimning barqaror rivojlanishiga hissa qo‘shadi. Sog‘liqni saqlash iqtisodiyoti bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan. Misol uchun, Kenneth Arrow (1963) o‘zining “Tibbiy xizmatlar talabchanligidagi noaniqlik va farovonlik iqtisodiyoti” nomli seminal ishida sog‘liqni saqlashdagi axborot assimetriyasi va bozor muvaffaqiyatsizliklari konsepsiyasini asoslab bergan, bu esa sohaga mikroiqtisodiy yon ...