KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-2024 o'quv yilida umumta'lim maktablarida ona tili fanidan o'quvchilarning son so'z turkumiga oid bilimlarini o'zlashtirish darajasi o'rtacha 68.5% ni tashkil etgan bo'lib [1], bu ko'rsatkich Xalqaro PISA (Programme for International Student Assessment) testlari bo'yicha belgilangan maqsadli ko'rsatkichlardan 15% past hisoblanadi [2]. Shu bilan birga, ona tili darslarida an'anaviy diktant usullaridan foydalanishda o'quvchilarning yozma nutq savodxonligi, xususan, son so'z turkumiga oid grammatik qoidalarni qo'llashda jiddiy kamchiliklar kuzatilmoqda. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, o'quvchilarning 30% dan ortig'i sonlarning yozilishi, miqdor va tartib sonlarining farqi hamda gapdagi vazifasini aniqlashda qiyinchiliklarga duch kelmoqda [3]. Bu holat, o'z navbatida, o'qish savodxonligi darajasiga salbiy ta'sir ko'rsatib, matnni tushunish va tahlil qilish qobiliyatini pasaytiradi. Mazkur muammolar milliy o'quv dasturlarini takomillashtirish va ona tili o'qitish metodikasiga yangicha yondashuvlarni joriy etish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Bugungi kunda ta'lim jarayonida o'quvchilarning tilshunoslik tushunchalarini chuqur o'zlashtirishlari, lug'aviy boyliklarini oshirishlari va kommunikativ ko'nikmalarini rivojlantirishlari dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. Son so'z turkumi — miqdor, tartib, birlikni bildiruvchi so'z turkumi sifatida til tizimida muhim o'rin tutib, nutqning aniqligi va mazmundorligini ta'minlaydi. Biroq, mavjud o'quv qo'llanmalar va metodik tavsiyalarda son so'z turkumini o'rgatishda saylanma diktantlardan tizimli va samarali foydalanish mexanizmlari yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Ushbu kurs ishi aynan shu bo'shliqni to'ldirishga qaratilgan bo'lib, saylanma diktantlar orqali o'quvchilarning son so'z turkumiga oid bilimlarini mustahkamlash, ularning o'qish savodxonligi va yozma nutq ko'nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan amaliy yechimlarni taklif etadi. Bu, o'z navbatida, O'zbekistonda ta'lim sifatini oshirish va yosh avlodning intellektual salohiyatini yuksaltirishga xizmat qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi. Til o'qitish metodikasi va diktant usullaridan foydalanish masalalari jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Xususan, J. Bruner (1960) kognitiv rivojlanish nazariyasi doirasida o'quvchilarning yangi bilimlarni o' ...