KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda dunyo bo'ylab sotsiologik tadqiqotlarga qilingan investitsiyalar hajmi 15 milliard dollardan oshdi [1], bunda sifatli tadqiqot metodlariga, xususan, biografik yondashuvlarga bo'lgan talab keskin ortib bormoqda. O'zbekiston Respublikasida so'nggi besh yilda ijtimoiy-gumanitar sohadagi tadqiqotlarga ajratilgan mablag'lar 30% ga o'sgan bo'lsa-da [2], biografik metodlarning amaliy qo'llanilishi va metodologik asoslarini chuqur tahlil qilish borasidagi izlanishlar yetarli emas. Aniqrog'i, 2022-yilda e'lon qilingan sotsiologik tadqiqotlarning atigi 7% da [3] shaxsiy hikoyalar va hayot yo'llarini tizimli tahlil qilishga asoslangan biografik metodlar to'liq qo'llanilgani aniqlangan. Ushbu raqamlar sotsiologik bilimlarni chuqurlashtirish va ijtimoiy jarayonlarning mikro-darajadagi sabablarini tushunish uchun biografik metodlarning salohiyatidan to'liq foydalanilmayotganini ko'rsatadi. Hozirgi globallashuv va tezkor ijtimoiy o'zgarishlar davrida, inson hayotiy tajribalari va shaxsiy hikoyalari orqali ijtimoiy hodisalarning murakkabligini anglash tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Jamiyatdagi turli ijtimoiy guruhlarning, masalan, yoshlar, ayollar, migrantlar yoki turli kasb egalarining ijtimoiy moslashuvi, qadriyatlar tizimi va hayotiy strategiyalarini tushunishda faqat miqdoriy ma'lumotlar yetarli bo'lmaydi. Ko'pincha, an'anaviy miqdoriy tadqiqotlar umumiy tendensiyalarni ko'rsatsa-da, shaxsiy tajribalar ortidagi sabablar, motivlar va subyektiv ma'nolarni chuqur ochib bera olmaydi. Shu sababli, biografik metodlar yordamida har bir shaxsning o'ziga xos ijtimoiy yo'lini, qaror qabul qilish mexanizmlarini va ijtimoiy o'zaro ta'sirlarning shaxsiy hayotga ta'sirini tahlil qilish orqali, ijtimoiy muammolarga yanada samarali yechimlar topish imkoniyati yuzaga keladi. Bu esa o'z navbatida, ijtimoiy siyosatni ishlab chiqishda yanada asosli va insonparvar yondashuvlarni shakllantirishga xizmat qiladi. Sotsiologik tadqiqotlarda biografik metodlarning nazariy-metodologik asoslari G'arb sotsiologiyasi doirasida ancha chuqur o'rganilgan. Nemis sotsiologi Alfred Schütz [5] fenomenologik yondashuv orqali kundalik hayot dunyosi va shaxsiy ma'nolarning ijtimoiy voqelikni qurishdagi rolini chuqur tahlil etgan. Ushbu yondashuv biografik metodlarning nazariy ildizlaridan biri bo'lib, insonning subyektiv tajribasiga e'tiborni kuchaytiradi. Frantsuz sotsiologi Pierre ...