KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Milliy Olimpiya qo'mitasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda sport sohasiga qilingan investitsiyalar hajmi 300 milliard so'mdan oshib, mamlakat yalpi ichki mahsulotining 1.2% ni tashkil etdi [1]. Sportchilar tayyorlash dasturlariga ajratilayotgan byudjet xarajatlari so'nggi besh yilda o'rtacha 15% ga o'sgan bo'lsa-da [2], xalqaro musobaqalarda O'zbekistonning medallar sifati va soni bo'yicha TOP-20 talikka kirish ko'rsatkichi barqaror emas [3]. Misol uchun, so'nggi Osiyo o'yinlarida O'zbekiston delegatsiyasi kutilganidan pastroq natija ko'rsatgan holda 15-o'rinni egalladi, bu esa sportchilar tayyorlash tizimidagi kamchiliklarni yaqqol ko'rsatadi [4]. Jismoniy tarbiya tizimining sportchilar tayyorlashdagi o'rni va samaradorligini oshirish bugungi kunda dolzarb masala bo'lib, uning ilmiy-amaliy asoslarini takomillashtirish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Ushbu mavzu, ayniqsa O'zbekiston sportining global raqobatbardoshligini oshirish maqsadida, nihoyatda ahamiyatlidir. Mavjud muammolar sportchilarning jismoniy tayyorgarligidagi metodik bo'shliqlar, zamonaviy yuklama nazariyalarini amaliyotga joriy etishdagi qiyinchiliklar, sport fiziologiyasi va psixologiyasining integratsiyalashuv darajasining pastligi hamda sportchilarni uzoq muddatli rivojlantirish dasturlarining etarli darajada ilmiy asoslanmaganligidadir [5]. Xususan, jismoniy tarbiyaning sportchilarning adaptiv qobiliyatlarini oshirishdagi salohiyatidan to'liq foydalanilmayotgani, individual yondashuvlarning cheklanganligi va tiklanish jarayonlarining optimallashtirilmaganligi kabi masalalar hal etilmagan holda qolmoqda, bu esa ushbu kurs ishining zaruriyatini yanada oshiradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon olimlari orasida bir qator muhim tadqiqotlar mavjud. Masalan, Tudor Bompa (1999) periodizatsiya nazariyasini ishlab chiqqan bo'lib, bu nazariya sportchilarning tayyorgarlik jarayonini mikrotsikl, mezotsikl va makrotsikllarga bo'lish orqali yuklamalarni optimal taqsimlashni taklif qiladi [6]. Yuri Verkhoshansky (2006) esa portlovchi kuchni rivojlantirishning zaruriy ekanligini ta’kidlab, pliyometrik mashqlar metodologiyasini kashf etgan, uning ishlari sportchilarni tayyorlashda patologik holatlar kelib chiqmasligi uchun usullar taklif qilgan [7]. Ben Oakley (2014) kognitiv yuklama nazariyasini sportchilarning o'quv jarayonlariga tatbiq etib, mashg'ulotlarning miya ...