KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda global venchur kapital bozorining hajmi 445 milliard AQSH dollarini tashkil etdi [1], bu dunyo miqyosida startaplarga bo‘lgan sarmoyaviy qiziqishning yuqoriligidan dalolat beradi. Xususan, innovatsion tadbirkorlikning rivojlanishi so‘nggi yillarda yalpi ichki mahsulot (YaIM) o‘sishiga sezilarli hissa qo‘shmoqda; masalan, AQShda innovatsion startaplarning iqtisodiyotdagi ulushi 2022-yilda 3.8% ga yetdi [2]. O‘zbekistonda ham innovatsion ekotizim shakllanib bormoqda, mamlakatimizda 2023-yilda ro‘yxatga olingan startaplarning soni 1500 tadan oshdi, ularga ajratilgan investitsiyalar hajmi esa 200 million AQSH dollaridan yuqori bo‘lgan [3]. Bu ko‘rsatkichlar startaplar va innovatsion tadbirkorlikning iqtisodiy o‘sishdagi roli nafaqat global miqyosda, balki O‘zbekiston sharoitida ham tobora ortib borayotganini ko‘rsatadi. Ushbu tadqiqot innovatsion tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish orqali mamlakatimiz iqtisodiy rivojlanishini tezlashtirish imkoniyatlarini o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, bu jarayonda raqamli iqtisodiyot va texnologik transformatsiyalarning ahamiyati beqiyosdir. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida texnologik taraqqiyot va innovatsiyalarga asoslangan raqobat ustunlikni ta’minlashda hal qiluvchi omilga aylangan. Global iqtisodiy muammolar, jumladan, pandemiyadan keyingi tiklanish va geosiyosiy keskinliklar sharoitida, iqtisodiy o‘sishni ta’minlashning barqaror yo‘llarini izlash dolzarb vazifadir. Startaplar va innovatsion tadbirkorlik yangi ish o‘rinlarini yaratish, raqobatni oshirish, mahsulot va xizmatlar sifatini yaxshilash hamda eksport salohiyatini mustahkamlashda muhim rol o‘ynaydi [4]. Biroq, O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda innovatsion ekotizimni shakllantirish, venchur moliyalashtirishni kengaytirish, startaplar uchun huquqiy va institutsional bazani takomillashtirish, shuningdek, mahalliy innovatsion mahsulotlarning jahon bozoriga chiqishi kabi qator hal etilmagan muammolar mavjud. Ushbu kurs ishi aynan mana shu bo‘shliqlarni to‘ldirishga, mavjud muammolarga yechim topishga va O‘zbekiston iqtisodiyotida innovatsiyalarning rolini oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Startaplar va innovatsion tadbirkorlikning nazariy asoslari va amaliy jihatlari bo‘yicha dunyo miqyosida ko‘plab yetuk olimlar tomonidan tadqiqotlar olib borilgan. Jozef Shumpeter ...