KURS ISHI

KIRISH XXI asrga kelib, psixologik stress zamonaviy jamiyatning ajralmas qismiga aylandi, uning salbiy oqibatlari nafaqat shaxslarning ruhiy va jismoniy salomatligiga, balki ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikka ham jiddiy ta'sir ko'rsatmoqda. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma'lumotlariga ko'ra, global miqyosda har 8 kishidan biri ruhiy kasalliklardan aziyat chekadi, va bu ko'rsatkichlarning erta yoshdagi rivojlanishiga stress muhim turtki bo'ladi [1]. AQSHda psixologik stress sababli ish unumdorligining pasayishi va sog'liqni saqlash xarajatlari yiliga 300 milliard dollardan oshiqroq miqdorni tashkil etadi [2]. O'zbekiston kontekstida esa, so'nggi yillarda aholi, ayniqsa yoshlar o'rtasida stressga moyillikning oshishi kuzatilmoqda. Masalan, O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vazirligining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, umumiy aholining 15-20% i turli darajadagi xavotir va stress holatlari bilan bog'liq shikoyatlar bilan mutaxassislarga murojaat qilgan [3]. Bu esa, stressni o'lchash va unga qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirish zaruratini dolzarb qilib qo'yadi. Ushbu mavzu, ayniqsa, O'zbekistonning jadal ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar davrida alohida ahamiyat kasb etadi, chunki bu o'zgarishlar aholining psixologik moslashuvchanligiga qo'shimcha bosim o'tkazishi mumkin. Mavjud tadqiqotlar stressning turli kasalliklar, jumladan, yurak-qon tomir kasalliklari, depressiya va xavotir buzilishlari bilan bevosita bog'liqligini ko'rsatadi [4]. Stress testlarining mavjudligi shaxsning stressga chidamlilik darajasini aniqlash, uning psixologik holatini baholash va o'z vaqtida tegishli profilaktik yoki terapevtik choralarni ko'rish imkonini beradi. Biroq, O'zbekiston sharoitida stress testlaridan foydalanish amaliyoti, ularning samaradorligi va milliy madaniyat hamda mentalitetga moslashtirilganligi borasida tizimli tadqiqotlar va yondashuvlar yetarli darajada rivojlanmagan. Bu holat, aholining psixologik salomatligini mustahkamlash va stress ta'sirini kamaytirish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalarni ishlab chiqish zaruratini keltirib chiqaradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ancha yuqori bo'lib, ko'plab psixologlar, fiziologlar va nevrologlar stress fenomenini turli jihatlardan o'rganganlar. Masalan, Hans Selye (1956) "Umumiy moslashish sindromi" nazariyasini ishlab chiqib, stressni organizmning har qanday talabga nisbata ...