KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda stress va travma bilan bog'liq psixologik buzilishlar soni so'nggi besh yilda o'rtacha 12% ga oshgan [1]. Xususan, O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda post-travmatik stress buzilishi (PTSD) diagnostikasi qo'yilgan bemorlar soni 2020-yilga nisbatan 18.5% ga ko'paygan [2]. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) hisobotlariga ko'ra, global miqyosda har sakkizinchi shaxs hayoti davomida travmatik tajribani boshdan kechiradi, ularning taxminan 5-10% ida PTSD rivojlanadi [3]. Bu ko'rsatkichlar shaxsiy salomatlikka jiddiy ta'sir ko'rsatishdan tashqari, ijtimoiy-iqtisodiy xarajatlarning o'sishiga, mehnat unumdorligining pasayishiga va jamoat salomatligi tizimiga qo'shimcha yuk bo'lishiga olib keladi [4]. Bunday sharoitda stress va travmaning psixologik oqibatlarini chuqur o'rganish va ularga klinik yondashuvlarni takomillashtirish zaruriyati yaqqol namoyon bo'lmoqda. Ushbu mavzuning dolzarbligi nafaqat umumiy statistika, balki ijtimoiy-siyosiy va texnologik o'zgarishlar bilan ham chambarchas bog'liqdir. Global pandemiya, mintaqaviy mojarolar, tabiiy ofatlar va zamonaviy jamiyatdagi tezkor hayot tarzi inson ruhiyatiga tushadigan stress yukini aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradi [5]. O'zbekistonda ham ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar, urbanizatsiya jarayonlari va global axborot oqimi shaxslarning psixologik barqarorligiga yangi talablar qo'ymoqda [6]. Mavjud psixologik yordam tizimlarida travma va stress bilan bog'liq buzilishlarni aniqlash, tashxislash va samarali davolashda hali ham jiddiy bo'shliqlar mavjud. Jumladan, stigma masalasi psixologik yordamga murojaat qilish darajasini pasaytirmoqda, malakali mutaxassislar yetishmovchiligi va zamonaviy klinik yondashuvlarning cheklanganligi esa mavjud muammolarni yanada murakkablashtirmoqda [7]. Shu sababli, ushbu kurs ishi stress va travmaning psixologik oqibatlarini klinik nuqtai nazardan tahlil qilib, mavjud muammolarga yechim topishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqishni maqsad qilgan. Stress va travma psixologiyasining o'rganilganlik darajasi jahon miqyosida juda yuqori bo'lib, ko'plab yetakchi olimlar tomonidan chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Ivan Pavlov (1903) shartli reflekslar nazariyasi bilan stressning fiziologik asoslarini o'rganishga poydevor qo'ygan, organizmning tashqi stimullarga bo'lgan javobini tushuntirgan [8]. Ga ...