KURS ISHI

KIRISH Suv tanqisligi global miqyosda tobora keskinlashib borayotgan muammolardan biri boʻlib, uning iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik oqibatlari keng qamrovlidir. Jahon suv resurslarining qariyb 70% qishloq xoʻjaligi ehtiyojlari uchun sarflanishini hisobga olsak, sugʻorishda resurs tejamkor texnologiyalarni joriy etish nafaqat suvni tejash, balki oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlashda ham muhim rol oʻynaydi [1]. Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yilgi maʼlumotlariga koʻra, respublika boʻyicha qishloq xoʻjaligida suvdan foydalanish samaradorligi global oʻrtacha koʻrsatkichlardan pastroq boʻlib, sugʻorish tizimlarida suv yoʻqotishlari umumiy hajmining 30-40% gacha yetishi mumkinligi taxmin qilinadi [2]. Bu esa suv resurslaridan samarasiz foydalanish natijasida hosildorlikning pasayishiga, tuproq shoʻrlanishining kuchayishiga va fermer xoʻjaliklarining daromadining kamayishiga olib keladi. Ayniqsa, Qoraqalpogʻiston Respublikasi singari suv taqchilligi yuqori boʻlgan hududlarda ushbu muammo yanada dolzarbdir. Mazkur kurs ishi suv tanqisligini yumshatishda resurstejamkor texnologiyalarni qoʻllash samaradorligini aniqlashga qaratilgan boʻlib, bu nafaqat ekologik barqarorlikni taʼminlash, balki fermer xoʻjaliklari faoliyatining iqtisodiy samaradorligini oshirish uchun ham zarurdir. Global iqlim oʻzgarishlari va aholi sonining ortishi fonida suvga boʻlgan talabning muttasil oʻsib borishi suv resurslaridan oqilona foydalanishni talab qiladi. Hozirgi kunda anʼanaviy sugʻorish usullari, masalan, egatlab sugʻorish, yuqori darajada suv yoʻqotishlariga sabab boʻlib, bu esa suv resurslariga boʻlgan bosimni oshiradi. Ushbu muammolarni hal etish, jumladan, tomchilatib sugʻorish, yomgʻirlatib sugʻorish va yer osti sugʻorish kabi resurstejamkor texnologiyalarni joriy etish orqali qishloq xoʻjaligida suvdan foydalanish samaradorligini keskin oshirish mumkin. Tadqiqotning ahamiyati shundaki, u nafaqat nazariy bilimlarni mustahkamlaydi, balki “Qoʻngʻirotli dehqon ota” fermer xoʻjaligi misolida amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi, bu esa hududning suv taqchilligi muammosini hal etishga salmoqli hissa qoʻshadi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda keng muhokama qilingan. Xalqaro olimlardan Shiklomanov I.A. (1999) oʻzining fundamental tadqiqotlarida global suv resurslarining holatini, ulardan foydalanish tendensiyalarini va ...