KURS ISHI

KIRISH Suyuq lazerlar bugungi kunda yuqori texnologiyali sohalarning ajralmas qismiga aylanib bormoqda, ularning global bozordagi hajmi 2023-yilda taxminan 1.8 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga borib yillik o'rtacha 7.5% o'sish sur'ati bilan 3.0 milliard AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. O'zbekistonda esa ilmiy-tadqiqot va innovatsiya sohasiga yo'naltirilgan davlat investitsiyalari so'nggi besh yilda 1.5 baravardan oshgan [2], bu esa lazer texnologiyalariga, xususan suyuq lazerlarga qiziqishning ortib borayotganini ko'rsatadi. Farmatsevtika, tibbiyot, materialshunoslik va ilmiy tadqiqotlar kabi sohalarda yuqori aniqlikdagi va keng diapazonda sozlanuvchan lazer manbalariga bo'lgan talabning ortishi mazkur texnologiyalarni rivojlantirishga asosiy turtki bo'lmoqda. Masalan, tibbiyotda fotosensibilizatsiya va diagnostika uchun bo'yoq lazerlarining samaradorligi 90% dan yuqori bo'lishi mumkin [3], bu ularning amaliy ahamiyatini yanada oshiradi. Suyuq lazer texnologiyalari, ayniqsa organik bo'yoq lazerlari, o'zining keng spektral sozlanuvchanligi va yuqori cho'qqi quvvati bilan fan va texnikaning ko'plab sohalarida mislsiz imkoniyatlar yaratadi. Biroq, ularning ishlash samaradorligini cheklovchi jiddiy muammolar, jumladan, faol muhitning fotodegradatsiyasi, termal linzalash effektlari va uzoq muddatli barqarorlikning yetishmasligi kabi masalalar hal etilmagan holda qolmoqda [4]. Ushbu cheklovlar suyuq lazerlarning sanoat miqyosida keng qo'llanilishiga to'sqinlik qilib, ularning tijorat salohiyatini pasaytirmoqda. Shuningdek, yangi, yanada barqaror va samarali faol muhitlarni yaratish, nasoslash tizimlarini optimallashtirish va lazer qurilmalarining umumiy ishlash muddatini uzaytirish dolzarb ilmiy va amaliy vazifa hisoblanadi. O'zbekistonning sanoat va ilmiy salohiyatini inobatga olgan holda, suyuq lazer texnologiyalarini rivojlantirish va ularni mahalliylashtirish orqali yuqori texnologiyali mahsulotlar ishlab chiqarishni yo'lga qo'yish katta iqtisodiy va strategik ahamiyat kasb etadi [5]. Suyuq lazerlar sohasida global miqyosda ko'plab fundamental va amaliy tadqiqotlar olib borilgan. F.P. Schäfer (1977) organik bo'yoq lazerlarining dastlabki konseptual asoslarini yaratib, ularning keng spektral diapazonda sozlanuvchanligini namoyish etdi va bu yo'nalishga asos soldi [6]. O.G. Peterson (1970-yillar) esa ko'pgina bo'yoq eritm ...