KURS ISHI

KIRISH Talabalarda stress, depressiya va suitsidal moyillik oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlikni oʻrganish bugungi kunda psixologiya fanining eng dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2022-yilda oliy taʼlim muassasalari talabalari orasida ruhiy salomatlik bilan bogʻliq shikoyatlar soni 18% ga oshgan [1]. Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) hisobotlarida esa, 15-29 yoshdagi yoshlar oʻlimining ikkinchi eng keng tarqalgan sababi suitsid ekanligi va bu koʻrsatkich global miqyosda har yili 800 mingdan ortiq insonni oʻz ichiga olishi qayd etilgan [2]. Ayniqsa, oliy taʼlim tizimiga qabul qilingan talabalar oʻrtasida akademik yuklama, ijtimoiy moslashuv muammolari, moliyaviy qiyinchiliklar va kelajakdagi noaniqlik kabi omillar stress va depressiyaning yuqori darajada tarqalishiga olib kelmoqda. Bu esa oʻz navbatida, ayrim hollarda suitsidal fikrlar va xatti-harakatlarning paydo boʻlishiga zamin yaratishi mumkin. Mazkur mavzuning dolzarbligi shundaki, talabalar yoshlik davrining eng muhim bosqichini boshdan kechiradilar, bu davrda ularning shaxsiyati shakllanadi, kasbiy koʻnikmalari rivojlanadi va jamiyatda oʻz oʻrnini topishga intiladi. Stress va depressiyaning chuqurlashishi nafaqat ularning oʻquv faoliyatiga salbiy taʼsir koʻrsatadi, balki kelajakdagi hayot sifati, mehnat faoliyati va ijtimoiy munosabatlariga ham jiddiy xavf tugʻdiradi. Oʻzbekiston yoshlarining 60% dan ortigʻi oliy taʼlim tizimida oʻqiydi, bu esa mamlakatning intellektual salohiyatini shakllantirishda talabalarning ruhiy salomatligini taʼminlashga alohida eʼtibor qaratish zarurligini koʻrsatadi [3]. Ushbu muammolarni oʻz vaqtida aniqlash, tahlil qilish va samarali profilaktika hamda intervenstsiya dasturlarini ishlab chiqish orqali yoshlarimizning sogʻlom va har tomonlama rivojlangan shaxslar boʻlib kamol topishlariga zamin yaratish mumkin. Bu esa, oʻz navbatida, jamiyatning umumiy farovonligi va barqaror rivojlanishi uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Talabalarda stress, depressiya va suitsidal moyillik masalasi jahon psixologiya fanida uzoq yillardan buyon oʻrganilib kelinmoqda. Richard Lazarus va Susan Folkman (1984) oʻzlarining "Stress, Appraisal, and Coping" nomli asarlarida stressning kognitiv baholash nazariyasini ishlab chiqdilar, bu nazariyaga koʻra, stress reaktsiyasi shaxsning vaziyatni qanday baholashiga bog ...