KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda ta'lim sohasiga yo'naltirilgan davlat budjet xarajatlari 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning (YIM) qariyb 6.7 foizini tashkil etib, bu ko'rsatkich Markaziy Osiyo mintaqasida eng yuqorilardan biri hisoblanadi [1]. Xususan, fizika va astronomiya fanlaridan ta'lim sifatini oshirishga qaratilgan investitsiyalar so'nggi besh yilda 25% ga oshgan bo'lib, bu sohadagi o'qitish metodikalarini takomillashtirishga bo'lgan ehtiyojni ko'rsatadi [2]. Bugungi kunda maktablarda fizika faniga ajratilgan soatlar hajmi kamayayotgani, fan olimpiadalarida ishtirok etuvchi o'quvchilar sonining yildan yilga pasayishi va oliy ta'lim muassasalarida fizika yo'nalishiga kirish ballarining boshqa tabiiy fanlarga nisbatan pastligi kabi tendensiyalar kuzatilmoqda [3]. Ushbu holat, ayniqsa, muammoli vazifalarni hal qilish ko'nikmalarini shakllantirishda samarali uslubiy yondashuvlarning yetishmasligini ta'kidlaydi, bu esa fanlarning amaliy ahamiyatini tushunish va o'zlashtirishda qiyinchiliklarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu tadqiqot mavzusining dolzarbligi shundaki, an'anaviy o'qitish metodlari fizika va astronomiya fanlaridan murakkab masalalarni yechishda o'quvchilarda tanqidiy fikrlash, ijodiy yondashuv va muammolarni mustaqil hal qilish ko'nikmalarini to'liq shakllantira olmayapti [4]. Xalqaro baholash dasturlari, masalan, PISA (Programme for International Student Assessment) natijalari shuni ko'rsatadiki, O'zbekiston o'quvchilarining tabiiy fanlar bo'yicha ko'rsatkichlari global o'rtacha darajadan past bo'lib, ayniqsa, murakkab masalalarni tushunish va ularni yechishda sezilarli kamchiliklar mavjud [5]. Bu esa ta'lim bosqichlarida fizika va astronomiyadan masalalarni yechish metodikasini tubdan qayta ko'rib chiqish va uni zamonaviy pedagogik yondashuvlar asosida takomillashtirish zaruratini keltirib chiqaradi. Ayniqsa, kognitiv yuk nazariyasi, konstruktivizm, muammoli va loyihaviy ta'lim kabi innovatsion uslublarni joriy etish orqali o'quvchilarning ushbu fanlarga bo'lgan qiziqishini oshirish, ularning amaliy ko'nikmalarini rivojlantirish va kelajakda ilm-fan, texnologiya sohalarida raqobatbardosh kadrlar yetishtirish muhim strategik vazifadir [6]. Fizika va astronomiya ta'limida masalalarni yechish metodikasi bo'yicha xalqaro miqyosda ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, Jean Piaget (1964) o'zining kognitiv rivojlanish nazariyasi orqali o'quvc ...