KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-2024 o‘quv yilida umumta’lim maktablarida jami 6,5 milliondan ortiq o‘quvchi ta’lim olgan bo‘lib [1], ularning o‘zlashtirishini samarali nazorat qilish va baholash tizimini takomillashtirish ta’lim sifatini oshirishning hal qiluvchi omillaridan biridir. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda raqamli ta’lim platformalaridan foydalanish ko‘rsatkichlari sezilarli darajada o‘sib, 2023 yil yakuniga ko‘ra "Kundalik" tizimidan foydalanuvchilar soni 5 milliondan oshdi [2], bu esa o‘quvchilar bilimini nazorat qilish va baholashda zamonaviy, raqamli usullarni joriy etish uchun keng imkoniyatlar yaratmoqda. Xalqaro miqyosda, ta’lim texnologiyalari (EdTech) bozori 2022 yilda 254,8 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lib, 2032 yilga borib 800 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [3], bu ta’lim jarayonida innovatsion yechimlarga bo‘lgan global ehtiyojni yaqqol ko‘rsatadi. Tarix ta’limi, milliy o‘zlikni anglash va tanqidiy fikrlashni rivojlantirishdagi o‘rni tufayli, o‘quvchilarning nafaqat faktik bilimlarni yodlashini, balki tarixiy voqealarni tahlil qilish, baholash va ular orasidagi bog‘liqliklarni anglash ko‘nikmalarini ham samarali baholashni talab qiladi. Bugungi kunda ta’lim tizimida o‘quvchilar bilimini nazorat qilish va baholashning an’anaviy usullari zamonaviy talablarga har doim ham to‘liq javob bera olmayapti. Asosan summativ baholashga yo‘naltirilgan tizim o‘quvchilarning bilimlarni chuqur o‘zlashtirishi, tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishi va amaliy ko‘nikmalarni egallashiga to‘sqinlik qilishi mumkin. Masalan, 2023 yilgi PISA (O‘quvchilarning xalqaro baholash dasturi) natijalari shuni ko‘rsatdiki, O‘zbekistonlik o‘quvchilarning o‘qish savodxonligi, matematik savodxonlik va tabiiy fanlar bo‘yicha ko‘rsatkichlari rivojlangan mamlakatlarnikidan pastroq bo‘lib, bu baholash tizimida kognitiv ko‘nikmalarni rivojlantirishga qaratilgan yondashuvlarning yetishmasligini ko‘rsatadi [4]. Nazorat va baholashdagi bu bo‘shliqlar nafaqat o‘quvchilarning motivatsiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, balki ta’lim sifatining umumiy pasayishiga ham olib kelishi mumkin. Shu sababli, tarix ta’limida o‘quvchilarning bilimini obyektiv, har tomonlama va samarali nazorat qilish hamda baholashga qaratilgan zamonaviy usullarni joriy etish, ularning intellektual salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarish va ...