KURS ISHI

KIRISH Jahon axborot texnologiyalari bozorida raqamli xavfsizlikka investitsiyalar jadal sur'atlarda o‘smoqda. Mazkur bozor hajmi 2023-yilda 200 mlrd dollardan oshib, 2028-yilga borib 350 mlrd dollardan o‘tishi prognoz qilinmoqda [1]. O‘zbekistonda ham raqamli transformatsiyaning keng ko‘lamli amalga oshirilishi bilan bir qatorda, tarmoq xavfsizligi muammolarining dolzarbligi ortib bormoqda. Masalan, 2023-yil davomida mamlakatimizda 5000 dan ortiq kiberhujumlar qayd etilgan bo‘lib, bu avvalgi yilga nisbatan 25% ga ko‘pdir [2]. Bu raqamlar tarmoq xavfsizligini baholash va mustahkamlashga doir ilmiy-amaliy tadqiqotlarning naqadar muhimligini ko‘rsatadi. Raqamli infratuzilmalarning o‘sishi, biznes jarayonlarining elektronlashuvi, shaxsiy ma’lumotlarning ko‘payishi kabi omillar tarmoq xavfsizligini taminlashni bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biriga aylantirmoqda. Bu borada tarmoqni aniqlash va xavfsizlikni tekshirishda keng qo‘llaniladigan Nmap dasturining o‘rni beqiyosdir. Zamonaviy dunyoda tarmoq xavfsizligi nafaqat axborot texnologiyalari sohasining, balki davlat xavfsizligi, iqtisodiy barqarorlik va fuqarolar huquqlarini himoyalashning ham ajralmas qismiga aylangan. O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan "Raqamli O‘zbekiston – 2030" strategiyasi doirasida telekommunikatsiya tarmoqlarining kengayishi, elektron xizmatlar va raqamli ma’lumotlar almashinuvining ortishi bilan bog‘liq yangi xavfsizlik tahdidlari yuzaga kelmoqda. Ushbu tahdidlarga samarali qarshi turish uchun tarmoqlardagi zaifliklarni aniqlash va ularni bartaraf etishning tizimli yondashuvlari zarur. Nmap dasturi kabi kuchli vositalarni tarmoq xavfsizligini baholash jarayoniga samarali integratsiya qilish, mavjud xavflarni aniqlash va oldini olishda muhim ahamiyat kasb etadi. Biroq, O‘zbekiston sharoitida Nmap dasturining amaliy qo‘llanilishi bo‘yicha chuqur tadqiqotlar va aniq tavsiyalar hali yetarli emas. Shu sababli, bu mavzu hozirgi kunda ilmiy va amaliy jihatdan o‘ta dolzarb hisoblanadi. Tarmoq xavfsizligini baholash sohasida xalqaro miqyosda ko‘plab tadqiqotlar amalga oshirilgan. Masalan, Kevin Mitnik o‘zining "The Art of Deception" asarida ijtimoiy muhandislik va tarmoq xavfsizligi buzilishlarining inson omili bilan bog‘liqligini tadqiq etgan [3]. Marcus J. Ranum tarmoq himoyasi texnologiyalari, xususan, xavfsizlik devorlari (firewalls) bo‘yicha fundamental ishlarni amalga oshirgan ...