KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 26-oktabrdagi PF-178-sonli "Yangi O'zbekistonning 2030-yilgacha mo'ljallangan taraqqiyot strategiyasini "O'zbekiston — 2030" strategiyasi to'g'risida"gi farmonida energiya samaradorligini oshirish, muqobil energiya manbalaridan foydalanishni kengaytirish va innovatsion texnologiyalarni joriy etish orqali iqtisodiyot tarmoqlarining energiya iste'molini kamaytirishga alohida urg'u berilgan [1]. Ushbu hujjatda 2030-yilga qadar qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushini umumiy energiya balansida 25% ga yetkazish maqsad qilib qo'yilgan bo'lib, bu borada termodinamik jarayonlarning samaradorligini oshirish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etadi. Global miqyosda esa, energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan investitsiyalar hajmi 2022-yilda 280 milliard dollardan oshib, 2021-yilga nisbatan 10% o'sgan [2]. Xalqaro Energiya Agentligi (IEA) ma'lumotlariga ko'ra, sanoatda energiya iste'molini 20% ga qisqartirish orqali global iqtisodiyotga har yili 1 trln. dollardan ortiq mablag' tejash imkoniyati yaratilishi mumkin [3]. Termodinamik qonunlar asosida energiya konversiyasining optimal yo'llarini aniqlash, isitish, sovutish va sanoat jarayonlarida energiya isroflarini minimallashtirish hozirgi kunda iqtisodiy barqarorlik va ekologik xavfsizlikni ta'minlashning muhim sharti hisoblanadi. Bugungi kunda jahon miqyosida resurslar tanqisligi, atrof-muhit ifloslanishi va iqlim o'zgarishi muammolari tobora kuchayib bormoqda, bu esa energiya resurslaridan oqilona foydalanish va qayta tiklanuvchi energiya texnologiyalarini joriy etishga bo'lgan talabni oshirmoqda. Ushbu sharoitda termodinamika qonunlarini chuqur o'rganish, ularning amaliy qo'llanilishini optimallashtirish va yangi, samaraliroq texnologiyalarni yaratish muhim ahamiyat kasb etadi. An'anaviy energiya ishlab chiqarish tizimlarida katta miqdordagi issiqlik energiyasi atrof-muhitga chiqindiga aylanib, energiya samaradorligini pasaytiradi. Masalan, issiqlik elektr stansiyalarining o'rtacha samaradorligi 35-40% atrofida bo'lib, qolgan 60-65% energiya yo'qotiladi [5]. Bu yo'qotishlarni kamaytirish, kogeneratsiya va issiqlik nasoslari kabi texnologiyalar orqali energiya almashinuvini optimallashtirish zamonaviy ilm-fan va muhandislik sohasidagi asosiy vazifalardan biridir. Termodinamik tizimlarning risk tahlili va moliyaviy asoslash, ularning iqtisodiy samarado ...