KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda tijorat banklarining mijozlar bilan hisob-kitob operatsiyalari hajmi 1500 trillion so‘mdan oshib, oldingi yilga nisbatan 28% o‘sishni ko‘rsatdi [1]. Xususan, kontaktsiz to‘lovlar ulushi jami tranzaktsiyalarning 60% dan ortig‘ini tashkil etib, mazkur operatsiyalar texnologik transformatsiya va raqamlashtirish jarayonlari orqali yanada jadallashib bormoqda [2]. Jahon bank tizimida FinTech sektoriga kiritilgan investitsiyalar 2022-yilda 164.1 milliard dollarga yetgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich global bank xizmatlari bozorida raqamli yechimlarning ustuvorligini yaqqol ko‘rsatmoqda [3]. Ushbu raqamlar tijorat banklarida mijozlar bilan hisob-kitob operatsiyalarining mamlakat iqtisodiyoti va moliyaviy barqarorligi uchun naqadar muhimligini aks ettiradi, chunki ular to‘g‘ridan-to‘g‘ri pul oqimlarini shakllantirib, iqtisodiy faoliyatning uzluksizligini ta'minlaydi. Mijozlar bilan hisob-kitob operatsiyalarini tahlil qilish hozirgi sharoitda, ayniqsa, raqamli transformatsiya va global iqtisodiy o‘zgarishlar fonida alohida ahamiyat kasb etadi. An'anaviy bank xizmatlarining raqamli platformalarga ko‘chishi, Open Banking va Baas kabi yangi modellar paydo bo‘lishi, mijozlarning moliyaviy xizmatlarga bo‘lgan talablarining o‘zgarishi mavjud hisob-kitob tizimlarining samardorligini qayta ko‘rib chiqishni talab qiladi. Hozirgi kunda mijozlarning kutganlari, jumladan, tranzaktsiyalarning tezligi, xavfsizligi va qulayligi o‘sib bormoqda, banklar esa bu talablarga javob berish uchun yangi texnologiyalarni joriy etishga majbur bo‘lmoqdalar. Shunga qaramay, mahalliy bank tizimida, ayniqsa, risklarni boshqarish, xizmat sifatini oshirish va raqamli innovatsiyalarni integratsiya qilishda hal etilmagan muammolar mavjud. Ayniqsa, banklar xavfsizlik choralarini kuchaytirish, firibgarlikning oldini olish hamda yangi texnologiyalarni (masalan, blokcheyn, AI) amaliyotga samarali joriy etish borasida qator qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari qator fundamental tadqiqotlar o‘tkazishgan. Masalan, J.P. Morgan (2019) o‘z tadqiqotida global to‘lov tizimlarining raqamli transformatsiyasini tahlil qilib, elektron to‘lovlarning iqtisodiy o‘sishga ta'sirini ko‘rsatib berdi [5]. A. McKinsey (2020) esa Open Banking modelining banklar va mijozlar uchun yaratadigan imkoniyat ...