KURS ISHI

KIRISH Tog‘ jinslari mexanikasi fanidan "Tog' jinslaring magmatik tog' jinslari bo'yicha ishlab chiqish" mavzusidagi kurs ishi uchun kirish qismi quyida keltirilgan: O‘zbekiston Respublikasi Davlat Statistika qo‘mitasining 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatimiz tog‘-kon sanoati yalpi ichki mahsulotning taxminan 11.5% ini tashkil etib, iqtisodiyotning muhim lokomotivi hisoblanadi [1]. Xususan, magmatik tog‘ jinslaridan qazib olinadigan foydali qazilmalar hajmi so‘nggi besh yilda o‘rtacha 7% ga o‘sib, 2022-yilda 1.8 milliard dollarlik eksport salohiyatiga erishdi [2]. Global miqyosda esa, magmatik tog‘ jinslarini qayta ishlash bozori 2023-yilda 450 milliard dollarni tashkil etib, 2030-yilga borib yillik o‘sish sur’ati 5.2% ni tashkil etishi prognoz qilinmoqda [3]. Bu raqamlar sohaga katta e’tibor qaratish zarurligini, mavjud resurslardan samarali foydalanish va qayta ishlash samaradorligini oshirishni taqozo etadi. Ushbu kurs ishi magmatik tog‘ jinslarini ishlab chiqishdagi mexanik xususiyatlarni chuqur o‘rganish orqali jarayon samaradorligini oshirishga qaratilgan bo‘lib, hozirgi kunda ushbu sohada bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, tog‘ jinslarining xususiyatlariga mos keladigan samarali qazish va qayta ishlash texnologiyalarini tanlash, energiya sarfini optimallashtirish va ishlab chiqarish jarayonida hosil bo‘ladigan chiqindilarni kamaytirish masalalari dolzarbligicha qolmoqda [4]. Bundan tashqari, O‘zbekiston sharoitida magmatik tog‘ jinslarining geomekanik xususiyatlarini inobatga olgan holda, xavfsiz va tejamkor ishlab chiqarish strategiyalarini ishlab chiqish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Magmatik tog‘ jinslari mexanikasi va ularni ishlab chiqish bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, Hoek E. (1994) va Brown E.T. (1980) tog‘ jinslari massivlarining mustahkamlik mezonlarini ishlab chiqish orqali geomekanik tahlillar uchun asos yaratganlar [5]. Bieniawski Z.T. (1989) tog‘ jinslari massivlarining tasniflash tizimini (RMR) taklif qilib, tog‘-kon inshootlarining barqarorligini baholashda katta hissa qo‘shgan [6]. Brady B.H.G. va Brown E.T. (2004) "Rock Mechanics for Underground Mining" asarida tog‘ jinslarining xususiyatlarini chuqur tahlil qilib, yer osti qazish ishlarida mexanik muammolarni hal qilish bo‘yicha muhim yondashuvlarni ilgari surganlar [7]. Goodman R.E. (1989) esa tog‘ jinslarining deform ...