KURS ISHI

KIRISH So‘nggi yillarda ma'lumotlar hajmining eksponensial o‘sishi global miqyosda har qanday turdagi axborotni samarali qayta ishlashga bo‘lgan talabni keskin oshirdi. Xususan, 2023-yilda global ma’lumotlar hajmi 120 zettabaytga yetgani va 2027-yilga borib 200 zettabaytdan oshishi prognoz qilinmoqda [1]. Bunday ulkan ma’lumotlar oqimini tartibga solish, optimallashtirish va samarali boshqarishda saralash algoritmlarining o‘rni beqiyosdir. O‘zbekistonda ham raqamlashtirish jarayonlari jadal rivojlanmoqda; 2023-yilda IT-xizmatlar eksporti 340 million AQSH dollarini tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 2,5 barobar o‘sishni ko‘rsatdi [2]. Bu ko‘rsatkichlar mamlakatimizda ma’lumotlarni qayta ishlash va axborot texnologiyalariga bo‘lgan talabning yuqori ekanligini anglatadi. Saralash algoritmlari, ayniqsa to‘g‘ridan-to‘g‘ri saralash usullari, ma’lumotlarni dastlabki qayta ishlash, ma’lumotlar bazalarini optimallashtirish va katta hajmdagi axborotni samarali boshqarishda fundamental rol o‘ynaydi. Hozirgi kunda texnologik rivojlanish, sun’iy intellekt va katta ma’lumotlar tizimlarining jadal sur’atlarda kengayishi fonida samarali saralash algoritmlariga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda. To‘g‘ridan-to‘g‘ri saralash algoritmlari, o‘zining soddaligi va tushunarli ishlash prinsipi tufayli, ko‘plab amaliy ilovalarda, ayniqsa kichik va o‘rtacha hajmdagi ma’lumotlar to‘plamlarida keng qo‘llaniladi. Biroq, ularning hisoblash murakkabligi (odatda O(n^2) bo‘lgan) katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlashda sezilarli samaradorlik muammolarini keltirib chiqaradi. Mavjud muammolar qatoriga algoritm tanlashda samaradorlik va xotira talabining optimal nisbatini topish, real vaqt rejimida ishlash qobiliyatini oshirish va turli ma’lumotlar tuzilmalari uchun eng mos to‘g‘ridan-to‘g‘ri saralash usulini aniqlash kiradi. Ushbu muammolar hal etilmagan holda, zamonaviy axborot tizimlarining samaradorligini to‘liq ta’minlash qiyin kechadi, bu esa ushbu mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasiga nazar tashlaydigan bo‘lsak, to‘g‘ridan-to‘g‘ri saralash algoritmlari informatika fanining eng fundamental yo‘nalishlaridan biri hisoblanib, uzoq yillardan buyon ko‘plab xalqaro olimlar tomonidan chuqur o‘rganib kelinadi. Donald Knuth [3] o‘zining "The Art of Computer Programming" monumental asarida Bubble Sort, Selection Sort va Insertion Sort kabi to‘g‘ridan-t ...