KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Transport vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat transport xizmatlari bozori hajmi 105 trillion so‘mdan oshib, umumiy ichki mahsulotning qariyb 7% ini tashkil etdi [1]. Jahon bankining 2023-yilgi Logistics Performance Index (LPI) hisobotida O'zbekiston 139 mamlakat orasida 88-o'rinni egalladi, bu 2018-yildagi 106-o'rindan yuqori natija hisoblanadi, biroq haligacha yetakchi logistika markazlari (masalan, Germaniya 1-o'rin, Singapur 2-o'rin) ko'rsatkichlaridan sezilarli darajada orqada [2]. Global transport xizmatlari bozori esa 2023-yilda 7 trillion AQSH dollariga yetgani va 2030-yilgacha yillik o'rtacha 5.5% o'sish prognoz qilinayotgani holda, raqamlashtirish va barqarorlikka bo'lgan talab ortib bormoqda [3]. Bu ko'rsatkichlar transport-logistika sohasining iqtisodiy rivojlanishdagi muhim rolini, shuningdek, uning global va milliy miqyosdagi ulkan salohiyatini tasdiqlaydi. Mavjud tadqiqotlar va amaliyot shuni ko'rsatadiki, transport xizmatlari bozorining samarali shakllanishi va rivojlanishi mamlakatning eksport salohiyatini oshirish, ichki bozor integratsiyasini chuqurlashtirish, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va pirovardida aholi farovonligini yaxshilashda asosiy omillardan biridir [4]. Biroq, O'zbekiston sharoitida transport infratuzilmasining yetarli darajada rivojlanmaganligi, multimodal tashuvlar tizimining to'liq shakllanmaganligi, raqamlashtirish darajasining pastligi va xizmat ko'rsatish sifatidagi muammolar kabi bir qator hal etilmagan masalalar mavjud [5]. Ayniqsa, geografik joylashuvimiz hisobga olinsa, dengiz portlaridan uzoqlik tranzit salohiyatini to'liq ro'yobga chiqarishga to'siq bo'lmoqda, bu esa innovatsion yechimlarni, xususan, "Koridor 2030" kabi tashabbuslarni talab etadi. Shuningdek, tarif siyosatining ochiqligi va raqobatbardoshligini oshirish, kichik va o'rta biznes subyektlarining transport xizmatlari bozoriga kirishini osonlashtirish dolzarb vazifalardan hisoblanadi [6]. Transport xizmatlari bozorining nazariy va amaliy jihatlari bo'yicha jahon miqyosida ko'plab ilmiy izlanishlar olib borilgan. Masalan, Martin Christopher (2016) o'z tadqiqotlarida ta'minot zanjiri boshqaruvi (Supply Chain Management) doirasida logistikani optimallashtirish modellarini taklif etib, transport xarajatlarini 10-15% gacha qisqartirish imkoniyatini ko'rsatgan [7]. Donald Bowersox va David Closs (2017 ...