KURS ISHI

KIRISH Global turizm bozori COVID-19 pandemiyasidan keyin tez sur'atlar bilan tiklanib, 2023-yilda qariyb 1,7 trillion AQSH dollariga yetdi va 2032-yilga borib 3,3 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu oʻsish global iqtisodiyotning deyarli 10% ini tashkil etuvchi va har oʻn ish oʻrnidan birini yaratuvchi [2] ushbu sohaning jadal rivojlanishini koʻrsatadi. Oʻzbekistonda esa turizm sohasi soʻnggi yillarda Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida amalga oshirilayotgan keng koʻlamli islohotlar natijasida sezilarli yuksaklikka erishdi. Jumladan, Oʻzbekistonga tashrif buyurgan xorijiy sayyohlar soni 2023-yilda 6,6 million kishiga yetdi va 2022-yilga nisbatan 43% ga oʻsishni koʻrsatdi [3]. Turizm xizmatlari eksporti hajmi esa 2023-yilda 2,1 milliard AQSH dollarini tashkil etib, yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 3,1% ga yetdi [4]. Bu raqamlar sohaning mamlakat iqtisodiyotining muhim drayveriga aylanganidan dalolat beradi va davlatning ustuvor yoʻnalishlaridan biri ekanligini tasdiqlaydi. Shu bilan birga, turizm sohasining jadal rivojlanishi sharoitida talab va taklif oʻrtasidagi muvozanatni saqlash masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Aksariyat turizm yoʻnalishlarida mavsumiylik, infratuzilma cheklovlari, xizmat koʻrsatish sifati va raqobatbardosh narxlar kabi omillar talab va taklif disbalansiga olib kelishi mumkin. Bu esa oʻz navbatida, daromadlarning pasayishi, resurslardan samarasiz foydalanish va barqaror rivojlanishga toʻsqinlik qilish kabi muammolarni keltirib chiqaradi. Ayniqsa, Oʻzbekistonning turizm salohiyati toʻliq ochilmaganligi va yangi bozor segmentlarini jalb qilish zarurati mavjudligi sababli, talab va taklifni kompleks tahlil qilish, optimallashtirish boʻyicha ilmiy asoslangan yechimlarni ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan, mazkur kurs ishi turizmda talab va taklif shakllanishining nazariy asoslarini oʻrganish, mavjud amaliy muammolarni aniqlash va ularni hal etish boʻyicha takliflar ishlab chiqishga qaratilgan boʻlib, soha rivoji uchun fundamental ahamiyatga ega. Turizmda talab va taklif muammolari jahon miqyosida koʻplab olimlar tomonidan oʻrganilgan. Masalan, S.L. Jafari (2000) oʻz tadqiqotida turizmni kompleks iqtisodiy faoliyat sifatida ta’riflab, uning talab va taklif omillariga ta’sirini tahlil qilgan [5]. D. Pearce (1989) turizmning geografik asoslarini oʻrganib, manzi ...