KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Milliy universiteti qoshidagi Tarix fakulteti tadqiqotchilari tomonidan o'tkazilgan so'nggi izlanishlarga ko'ra, Turkiston jadidchilik harakatiga bag'ishlangan ilmiy ishlar soni so'nggi besh yilda 35% ga oshgan [1]. Bu davr ichida Munavvarqori Abdurashidxonov hayoti va faoliyatini o'rganishga bag'ishlangan monografiyalar va maqolalar ulushi esa 12% dan 20% ga ko'tarilgan [2]. Tarix fanlari bo'yicha doktorlik dissertatsiyalarining 15% i aynan jadidchilik, jumladan, Munavvarqori Abdurashidxonovning ta'lim va ma'rifat sohasidagi islohotlari masalasiga bag'ishlangan [3]. Shu bilan birga, O'zbekistonning kelajakdagi ijtimoiy-siyosiy va madaniy rivojlanish strategiyalarida tarixiy tajribani, ayniqsa, jadidlarning milliy uyg'onish g'oyalarini qayta tahlil qilish zarurati dolzarblik kasb etmoqda. Jadidchilik harakatining, xususan, Munavvarqori Abdurashidxonovning hayoti va faoliyatini chuqur o'rganish hozirgi kunda bir qator hal etilmagan muammolarga yechim topish imkonini beradi. Zamonaviy O'zbekistonda milliy o'zlikni anglash, ma'rifatparvarlik an'analarini tiklash va ta'lim tizimini takomillashtirish masalalari dolzarb sanaladi. Munavvarqorining o'sha davrdagi siyosiy va ma'rifiy g'oyalari, Usuli jadid maktablari tizimini shakllantirishdagi faoliyati hozirgi ta'lim islohotlari uchun qimmatli saboq bo'lishi mumkin. Jadidlarning zamonaviy dunyoqarashni shakllantirishga intilishi va xalqning turmush darajasini oshirishga qaratilgan harakatlari bugungi kunda ham jamiyatning intellektual salohiyatini yuksaltirishda muhim ahamiyatga ega. Biroq, Munavvarqorining faoliyatiga kompleks, tizimli va yangi metodologik yondashuvlar asosida baho berishda hali ham bo'shliqlar mavjud bo'lib, bu kurs ishi ushbu bo'shliqlarni qisman to'ldirishga qaratilgan. Mavzuning o'rganilganlik darajasiga kelsak, jadidchilik harakati va uning namoyandalari faoliyati jahon miqyosida bir qator yetuk olimlar tomonidan tadqiq etilgan. Masalan, Adeeb Khalid (2007) o'zining "The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia" asarida jadidchilikni Usmonli Tanzimati va Rossiya imperiyasidagi islohotchilik harakatlari kontekstida tahlil etib, uning zamonaviy islom ta'limining shakllanishidagi o'rnini isbotladi [5]. Edward Allworth (1989) "The Modern Uzbeks: From the Fourteenth Century to the Present" kitobida jadidchilikning milliy o'zlikni anglash jarayoniga ta'siri ...