KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida zoologiya fanining rivojlanishi, xususan, umurtqasiz hayvonlar bioxilma-xilligi va evolyutsion bosqichlarini o'rganishda so'nggi besh yilda grant loyihalariga ajratilgan mablag'lar hajmi 20 milliard so'mdan oshib, ilmiy-tadqiqot ishlari salmog'i sezilarli darajada oshgan [1]. Jahon miqyosida esa biologik xilma-xillikni saqlash va turlarning evolyutsion tarixi bo'yicha olib borilayotgan tadqiqotlarga har yili 300 million dollardan ziyod investitsiya kiritiladi [2]. Umurtqasiz hayvonlar sayyoramizdagi barcha tirik organizmlarning 95% dan ortig'ini tashkil etib, ularning kelib chiqishi va evolyutsion bosqichlarini tushunish, zamonaviy ekotizimlarning shakllanishi, qishloq xo'jaligi zararkunandalariga qarshi kurashish, tibbiyotda yangi dori vositalarini topish va bioinformatika rivojlanishi uchun fundamental ahamiyatga ega. Ushbu tadqiqotlar nafaqat nazariy bilimlarni boyitadi, balki amaliy biologiya, biotexnologiya va farmatsevtika sanoati uchun yangi istiqbollarni ochadi [3]. Ushbu mavzu bugungi kunda, ayniqsa, global iqlim o'zgarishlari va biologik xilma-xillikning yo'qolish xavfi ostida yanada dolzarb tus olmoqda. Umurtqasiz hayvonlarning evolyutsion tarixi va kelib chiqish mexanizmlarini chuqur anglash, ularning atrof-muhit o'zgarishlariga moslashish strategiyalarini ochib beradi, bu esa tabiatni muhofaza qilish dasturlarini ishlab chiqishda muhimdir. Shu bilan birga, zamonaviy genetik, paleontologik va bioinformatik usullarning rivojlanishiga qaramay, umurtqasizlarning ba'zi asosiy taksonomik guruhlarining kelib chiqish bosqichlari, ularning o'zaro qarindoshlik aloqalari va Kambriy portlashi kabi muhim evolyutsion hodisalarning sabablari to'liq o'rganilmagan. Metazoa filogeniyasidagi ba'zi "qora nuqtalar" hali ham mavjud bo'lib, ular zamonaviy biologik tadqiqotlar uchun muhim muammo bo'lib qolmoqda [4]. Umurtqasiz hayvonlarning kelib chiqish bosqichlarini o'rganish bo'yicha jahonda ko'plab fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Charles Darwin (1859) "Turlarning kelib chiqishi" asarida hayotning umumiy ajdoddan evolyutsion rivojlanishi nazariyasini ilgari surgan [5]. Stephen Jay Gould (1989) "Wonderful Life" kitobida Kambriy portlashi hodisasini batafsil tahlil qilib, qadimgi dengiz ekotizimlaridagi turlar xilma-xilligining keskin ortishini ko'rsatgan [6]. Shuningdek, Lynn Margulis (1967) endosimbioz nazariyasini ilgari ...