KURS ISHI

KIRISH Aromatik uglevodorodlarni alkillash jarayoni neft-kimyo sanoatining asosiy bo'g'inlaridan biri bo'lib, uning mahsulotlari polimerlar, plastmassalar, farmatsevtika va boshqa ko'plab sohalarda keng qo'llaniladi. Jahon kimyo sanoati bozorining hajmi 2023-yilda taxminan 5,5 trillion dollarni tashkil etgan bo'lsa, 2030-yilga borib bu ko'rsatkichning 8,5 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. O'zbekistonning kimyo sanoati ham so'nggi yillarda jadal rivojlanish bosqichida bo'lib, 2023-yilda tarmoq mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 2022-yilga nisbatan 15% ga o'sdi [2]. Xususan, neft-gazni qayta ishlash va yuqori qo'shilgan qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarish strategiyasi doirasida aromatik uglevodorodlarga bo'lgan talab oshib bormoqda. Shu bilan birga, ishlab chiqarish jarayonlarining energetik samaradorligi va ekologik xavfsizligini ta'minlash muhim vazifa hisoblanadi. Bugungi kunda jahon bo'ylab energetika sarfining umumiy sanoatdagi ulushi sezilarli darajada yuqoriligicha qolmoqda, masalan, sanoat ishlab chiqarishi jahon bo'yicha umumiy energiya iste'molining taxminan 30% ini tashkil etadi [3]. Bu ko'rsatkich, ayniqsa, kimyo sanoatida, jumladan, aromatik uglevodorodlarni alkillash kabi yuqori harorat va bosimda kechadigan ekzotermik jarayonlarda yanada yuqori bo'ladi, chunki bunday jarayonlarda hosil bo'ladigan issiqlikni samarali boshqarish nafaqat energiya sarfini optimallashtirish, balki mahsulot sifatini oshirish va avariya holatlarini oldini olish uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu kurs ishi aynan shu dolzarb muammolarni hal etishga qaratilgan bo'lib, unumdorligi G=600 kg/soat bo'lgan aromatik uglevodorodlarni alkillash jarayonining issiqlik texnik hisobini takomillashtirish orqali energetik samaradorlikni oshirish va operatsion xarajatlarni kamaytirish masalalarini o'z ichiga oladi. Mavjud texnologik jarayonlarda issiqlik balansini aniq hisoblash, issiqlik almashinuvini optimallashtirish va jarayondan hosil bo'ladigan ortiqcha issiqlikni qayta tiklash tizimlarini joriy etish orqali sezilarli darajada energiya tejash imkoniyatlari mavjud. Ko'pgina sanoat korxonalarida, ayniqsa, eskigan uskunalar va an'anaviy yondashuvlar qo'llaniladigan hollarda, issiqlik yo'qotishlari juda yuqori bo'ladi. Bu esa nafaqat iqtisodiy jihatdan samarasiz, balki atrof-muhitga zararli chiqindilar miqdorining oshishiga ham olib keladi. Jumladan, i ...