KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida umumtaʼlim maktablari oʻquvchilarining PISA (Programme for International Student Assessment) dasturi doirasidagi matematika savodxonligi koʻrsatkichlari soʻnggi yillarda sezilarli darajada yaxshilangan boʻlsada, 2022-yilgi natijalarga koʻra, oʻrtacha ball 425 ni tashkil etdi, bu OECD mamlakatlari oʻrtacha koʻrsatkichi 472 balldan pastdir [1]. Bu holat, ayniqsa, fundamental matematik tushunchalarni, jumladan, vaqt, masofa va tezlik kabi kundalik hayotda va fan-texnika rivojida muhim boʻlgan kattaliklarni oʻzlashtirishda maʼlum boʻshliqlarni koʻrsatadi. Maktab oʻquvchilarining 35% ga yaqini bu tushunchalar bilan bogʻliq muammoli vazifalarni hal qilishda qiyinchiliklarga duch kelayotgani, ularning mavhum tafakkurini rivojlantirish va matematik modellashtirish koʻnikmalarini shakllantirishda samarali metodologiyalar yetishmasligini koʻrsatadi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda STEM (Fan, Texnologiya, Injeneriya, Matematika) taʼlimiga qaratilgan davlat investitsiyalari hajmi 15% ga oshirilganiga qaramay, mazkur yoʻnalishdagi taʼlim samaradorligini oshirish uchun fundamental tushunchalarni oʻrgatish metodikasini takomillashtirish dolzarb vazifa boʻlib qolmoqda [3]. Ushbu tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa ahamiyatli, chunki vaqt, masofa va tezlik tushunchalari nafaqat matematikaning asosiy gʻoyalaridan biri, balki fizika, informatika, muhandislik va iqtisodiyot kabi koʻplab fan sohalarida ham markaziy oʻrin tutadi. Bu tushunchalarni chuqur oʻzlashtirmaslik oʻquvchilarda ilmiy dunyoqarashni shakllantirishda, murakkab muammolarni hal qilishda va kelajakda innovatsion texnologiyalarni yaratishda toʻsiqlarni yuzaga keltirishi mumkin. Mavjud taʼlim dasturlari koʻpincha bu tushunchalarni mexanik ravishda yodlashga urgʻu beradi, ularning hayotiy ahamiyati va amaliy qoʻllanilishini yetarli darajada yoritmaydi, bu esa oʻquvchilarning mavzuga boʻlgan qiziqishini pasaytiradi va ularda kognitiv koʻnikmalarni rivojlantirishga toʻsqinlik qiladi. Natijada, taʼlim jarayonida bu tushunchalarni chuqur anglash va ularni turli vaziyatlarda qoʻllash qobiliyatini rivojlantiruvchi zamonaviy metodikalarni joriy etishga boʻlgan ehtiyoj kuchaymoqda. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha jahon miqyosida koʻplab tadqiqotlar olib borilgan. Jean Piaget (1952) bolalar kognitiv rivojlanish bosqichlari nazariyasini ishlab chiqqan boʻlib, u bolalarda vaq ...