KURS ISHI

KIRISH Global yuqori unumdor hisoblash (HPC) bozori 2023-yilda 44,7 milliard dollarni tashkil etdi va 2028-yilga kelib bu ko‘rsatkich 62,3 milliard dollarga yetishi, yillik o‘rtacha o‘sish sur’ati (CAGR) 6,8% ni tashkil etishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish sun’iy intellekt, katta hajmli ma’lumotlarni tahlil qilish va murakkab ilmiy modellashtirish kabi sohalardagi talabning ortishi bilan bog‘liqdir. O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishga qaratilgan investitsiyalar 2022-yilda 1,5 milliard dollarga yetdi [2], axborot texnologiyalari xizmatlari eksporti esa 2023-yilda 340 million dollardan oshdi, bu esa so‘nggi ikki yilda 5 barobar o‘sishni ko‘rsatadi [3]. Ushbu dinamik o‘sish yuqori unumdor hisoblash tizimlariga bo‘lgan ehtiyojni oshirib, vektor-konveyerli kompyuterlar, simmetrik multiprotsessorli tizimlar (SMP) va neyrokompyuterlar kabi zamonaviy arxitekturalarni o‘rganish va joriy etish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Ushbu texnologiyalar ilmiy tadqiqotlar, iqtisodiy rivojlanish va mudofaa salohiyatini oshirishda hal qiluvchi rol o‘ynashi mumkin. Bugungi kunda mavjud hisoblash tizimlarining cheklangan unumdorligi va energiya samaradorligi sun’iy intellekt modellarini o‘qitish, iqlim modellash, tibbiyotda dori-darmonlarni loyihalash va kvant kimyosi kabi murakkab masalalarni hal qilishda jiddiy to‘siqlarni yuzaga keltirmoqda. Jumladan, an’anaviy Von Neumann arxitekturasi ma’lumotlarni xotira va protsessor o‘rtasida doimiy ravishda uzatish zarurati (Memory Wall) tufayli tezlikni cheklamoqda. O‘zbekiston sharoitida raqamli iqtisodiyotni jadallashtirish, mahalliy ilmiy maktablarni rivojlantirish va innovatsion mahsulotlar yaratish uchun yuqori unumdorlikka ega, energiya tejamkor va miqyosli hisoblash infratuzilmasini yaratish juda muhimdir. Ushbu turdagi texnologiyalarning amaliyotga joriy etilishi respublikaning ilmiy-texnik salohiyatini sezilarli darajada oshirib, yuqori qo‘shimcha qiymatga ega mahsulot va xizmatlar yaratishga zamin yaratadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha xalqaro tajribaga nazar solsak, vektor-konveyerli arxitekturalar bo‘yicha Seymur Krey (Seymour Cray, 1976) o‘zining Cray-1 superkompyuteri bilan ushbu texnologiyaning asoschisi hisoblanadi, u parallel hisoblashlarning fundamental tamoyillarini joriy etgan [5]. Deyvid Patterrson (David Patterson, 1980-yillar) va Jon Hennessi (John Hennessy, 1980-yillar) RISC ...