KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda kimyo sanoati yalpi ichki mahsulotning 2.5% dan ortig'ini tashkil etadi va so'nggi besh yilda o'rtacha yillik o'sish sur'ati 7% ni ko'rsatgan [1]. Xususan, neft-gaz va kimyo komplekslarida vodorod ishlab chiqarish va undan foydalanish hajmi yiliga 1.5 million tonnaga yaqin bo'lib, bu global ko'rsatkichning 2% dan ortig'ini tashkil qiladi [2]. Vodorodning nisbiy zichligini aniqlash kabi fundamental bilimlar neftni qayta ishlash, ammiak sintezi, shisha va metallurgiya sanoatida muhim rol o'ynaydi. Masalan, "O'zkimyosanoat" AJ tizimida vodorod ishlab chiqarish va iste'mol qilish jarayonlarida xomashyo sarfini optimallashtirish, energiya samaradorligini oshirish va mahsulot sifatini ta'minlashda gazlarning xossalarini, jumladan nisbiy zichligini aniq hisoblash fundamental ahamiyatga ega. Ushbu hisob-kitoblar ishlab chiqarish xarajatlarini 5-10% ga kamaytirishi va mahsulot tannarxini optimallashtirishi mumkin [3]. Hozirgi kunda maktab kimyo darsliklarida vodorodning nisbiy zichligini hisoblashga oid masalalarni yechish metodikasini takomillashtirish dolzarb vazifa hisoblanadi. Chunki mavjud o'qitish metodikalarida amaliyot bilan nazariyaning integratsiyasi yetarli darajada emasligi kuzatilmoqda. O'quvchilarda kimyoviy jarayonlarning nazariy asoslarini tushunish va ularni amaliy masalalar yechishda qo'llash ko'nikmalarini shakllantirishda qator muammolar mavjud. Bu esa bitiruvchilarning oliy ta'lim muassasalariga kirish imtihonlarida va kelajakdagi kasbiy faoliyatida fundamental bilimlar yetishmovchiligiga olib kelishi mumkin. Shu bois, vodorodning nisbiy zichligini hisoblashga oid masalalarni yechish metodikasini zamonaviy pedagogik texnologiyalar va amaliy yo'nalishlar bilan boyitish zarurati sezilmoqda. Mavzuning o'rganilganlik darajasi chuqur tahlil qilingan. Jahon miqyosida P.W. Atkins (2014) o'zining "Physical Chemistry" asarida gazlarning xossalari, jumladan, zichlik va molyar massaga oid nazariy asoslarni chuqur yoritgan va ideal hamda real gazlar xulqini batafsil tahlil qilgan [5]. J.M. Smith va H.C. Van Ness (2018) "Introduction to Chemical Engineering Thermodynamics" kitobida termodinamik xossalarni, jumladan, gazlarning zichligini turli sharoitlarda hisoblash usullarini, Van der Vaals tenglamasi va virial tenglamalar yordamida real gazlarning xatti-harakatlarini modellashtirishni taqdim etgan [6]. R.H. Perry va D.W. Green (2019) ...