KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda sportga qiziqishning ortib borishi, xususan, voleybol sport turining rivojlanish tendensiyasi so'nggi yillarda sezilarli darajada kuzatilmoqda. O'zbekiston Respublikasi Sport vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023 yilda mamlakatda voleybol bilan shug'ullanuvchilar soni 15% ga oshib, 300 ming nafardan ortiq kishini tashkil etdi [1]. Bu ko'rsatkich maktab yoshidagi bolalar va o'smirlar orasida ayniqsa yuqori bo'lib, umumiy o'quvchilarning taxminan 10-12% i voleybol to'garaklariga jalb qilingan [2]. Jahon miqyosida voleybol sporti butun dunyo bo'ylab 200 milliondan ortiq insonni qamrab olgan eng ommaviy sport turlaridan biridir [3]. Xalqaro voleybol federatsiyasi (FIVB) ma'lumotlariga ko'ra, global voleybol bozorining yillik hajmi 2023 yilda 3,5 milliard dollardan oshib, yillik o'sish sur'ati 6% atrofida bo'ldi [4]. Bu raqamlar sport to'garaklariga, ayniqsa voleybolga bo'lgan talabning yuqoriligini va ushbu sohada ilmiy-amaliy tadqiqotlar olib borishning dolzarbligini ko'rsatadi. Bugungi kunda sport seleksiyasi va yosh sportchilarni tayyorlash metodikasi dolzarb muammolardan biri bo'lib qolmoqda, chunki mavjud usullar har doim ham optimal natijalarni bermaydi. An'anaviy yondashuvlar ko'pincha sub'ektiv omillarga asoslanib, bolalarning fiziologik, psixologik va texnik salohiyatini to'liq baholay olmaydi. Bu esa iste'dodli bolalarni aniqlash (talant identifikatsiyasi) jarayonini murakkablashtiradi va ularning kelajakdagi sport faoliyatida to'laqonli rivojlanishiga to'sqinlik qiladi. Natijada, sport to'garaklariga tanlashda xato qarorlar qabul qilinishi, o'quvchilarning tezda motivatsiyasini yo'qotishi yoki noto'g'ri mutaxassislikka yo'naltirilishi kabi muammolar yuzaga keladi. Ushbu tadqiqot voleybol sport to'garaklariga o'quvchilarni tanlash va ular bilan mashg'ulot o'tkazish metodikasini takomillashtirish orqali ushbu muammolarni hal etishga qaratilgan bo'lib, sport psixologiyasi, fiziologik mezonlar va pedagogik nazoratning innovatsion yondashuvlarini birlashtirishni maqsad qilgan. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon miqyosida ko'plab ilmiy izlanishlar olib borilgan. Jumladan, J. Bompa (2018) o'z tadqiqotlarida yosh sportchilarni uzoq muddatli tayyorlash modellarini, ayniqsa "davriylashtirish" (periodization) tamoyillarini ishlab chiqgan va ularning sport ko'rsatkichlariga ta'sirini ilmiy asoslab bergan [5]. T. Flesch (2019) ...