KURS ISHI

KIRISH Axborot texnologiyalari va raqamli kommunikatsiyalar sohasidagi jadal o‘sish global miqyosda real vaqtda aloqa texnologiyalariga bo‘lgan ehtiyojni keskin oshirdi. Xususan, 2023-yilda real vaqtda kommunikatsiyalar (RTC) bozori hajmi 17.5 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2028-yilga borib 48.7 milliard AQSH dollariga yetishi kutilmoqda, yillik o‘rtacha o‘sish sur’ati (CAGR) 22.7% ni tashkil etadi [1]. O‘zbekiston Respublikasida ham raqamlashtirish jarayonlari jadal kechmoqda. Elektron hukumat xizmatlaridan foydalanuvchilar soni yil sayin ortib, 2023-yilda jami elektron davlat xizmatlaridan foydalanish ko‘rsatkichi 15 milliondan oshgan [2]. Mobil internet foydalanuvchilarining soni 30 millionga yaqinlashib, internetga ulanish darajasi 90% dan yuqori bo‘lgan bir sharoitda, real vaqtda o‘zaro aloqa vositalariga bo‘lgan talab mahalliy raqamli ekotizimda muhim o‘rin egallamoqda [3]. Ushbu raqamlar nafaqat global, balki O‘zbekiston miqyosida ham real vaqtda aloqa texnologiyalariga bo‘lgan ulkan ehtiyoj va ularning iqtisodiy ahamiyatini yaqqol ko‘rsatadi. Hozirgi kunda Web texnologiyalari rivojlanishi bilan bir qatorda foydalanuvchilarning tezkor va samarali muloqot qilishga bo‘lgan talablari ortib bormoqda. An’anaviy HTTP protokoli doimiy ulanish va minimal kechikish talab qiladigan real vaqtda chat ilovalari uchun yetarli darajada mos kelmaydi. Ushbu holat, ayniqsa, mijoz va server o‘rtasida ikki tomonlama, doimiy aloqani ta’minlash zarur bo‘lgan ilovalarda (masalan, onlayn o‘yinlar, moliyaviy platformalar, real vaqtda tahlil tizimlari) o‘zini namoyon etadi. Mavjud texnologiyalar (polling, long polling) resurslarni haddan tashqari sarflash va yuqori latensiya kabi muammolarni keltirib chiqaradi, bu esa foydalanuvchi tajribasining yomonlashishiga olib keladi. Aynan shu muammolarni hal etish uchun WebSocket texnologiyasi tobora ko‘proq ahamiyat kasb etmoqda, chunki u ikki tomonlama, kam kechikishli va doimiy ulanishni ta’minlaydi, shu bilan birga tarmoq resurslaridan samarali foydalanishga imkon beradi. Shu boisdan, WebSocket asosidagi chat ilovalarini yaratishga qaratilgan tadqiqotlar va amaliy ishlanmalar hozirgi axborot jamiyatining dolzarb vazifalaridan biri hisoblanadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda yetarlicha chuqur tahlil qilingan. Misol uchun, M. Grinberg (2011) o‘z tadqiqotida WebSocket protokolining ...