KURS ISHI

KIRISH Bugungi raqamli asrda sun’iy yo‘ldoshli aloqa global miqyosda ma’lumotlar uzatishning asosiy drayverlaridan biriga aylangan. Xalqaro Telekommunikatsiya Ittifoqi (ITU) ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil oxiriga kelib, global sun’iy yo‘ldoshli aloqa bozori hajmi 300 milliard AQSh dollaridan oshgani va kelgusi besh yilda yillik o‘rtacha 9% dan ortiq o‘sishi kutilmoqda [1]. O‘zbekiston Respublikasida esa Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish strategiyasi doirasida sun’iy yo‘ldoshli internetga kirish imkoniyatlarini kengaytirishga katta e’tibor qaratilmoqda; Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi (ATKRV) hisobotlariga ko‘ra, 2024-yil boshiga kelib mamlakatimizda raqamli xizmatlardan foydalanuvchilar soni 12 milliondan oshgan va bu ko‘rsatkich yillik o‘rtacha 15% ga o‘sib bormoqda, shu jumladan, olis hududlarda sun’iy yo‘ldoshli aloqa orqali internetga ulanish imkoniyatlari kengaytirilmoqda [2]. Bu o‘sish global ma’lumot almashinuvining tezligini oshirish bilan birga, ma’lumotlar xavfsizligi masalasini ham yanada dolzarb qilib qo‘ydi, chunki sun’iy yo‘ldoshlar orqali uzatilayotgan ma’lumotlar katta hajmlarda va turli xil sezgir axborotlarni o‘z ichiga oladi, bu esa ularning ruxsatsiz kirish, o‘zgartirish yoki yo‘qotishdan himoya qilinishini talab etadi. Ayniqsa, harbiy, davlat va moliyaviy sektorlarda qo‘llaniladigan sun’iy yo‘ldoshli aloqa tizimlarining kiberhujumlarga nisbatan zaifligi global barqarorlik va milliy xavfsizlikka tahdid solishi mumkin. Mazkur kurs ishining mavzusi bevosita yuqorida qayd etilgan dolzarblik bilan bog‘liqdir, chunki sun’iy yo‘ldoshli aloqada ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash bugungi kunda texnologik va strategik jihatdan hal qilinishi lozim bo‘lgan eng muhim muammolardan biridir. Raqamli transformatsiya va kosmik texnologiyalarning jadal rivojlanishi sharoitida sun’iy yo‘ldoshli aloqa tizimlariga nisbatan kiberhujumlar soni va murakkabligi yildan yilga ortib bormoqda. Global kiberxavfsizlik hisobotlariga ko‘ra, sun’iy yo‘ldoshli tarmoqlarga qilingan hujumlar soni 2023-yilda avvalgi yilga nisbatan 25% ga oshgan [3], bu esa Jamming, Spoofing va Man-in-the-Middle (MITM) kabi turli xavflarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu xavflar faqatgina ma’lumotlarning maxfiyligi va yaxlitligini buzish bilan cheklanmay, balki butun aloqa tizimining mavjudligiga ham tahdid soladi. Shifrlash, autentifikatsiya va ruxs ...