KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda Xitoyning diplomatik xizmat faoliyati global miqyosda sezilarli o‘sishni ko‘rsatdi, jumladan, Xitoy Tashqi ishlar vazirligi 180 dan ortiq mamlakat bilan diplomatik munosabatlarni saqlab turibdi va 270 dan ortiq diplomatik vakolatxonalarga ega [1]. O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi ikki tomonlama savdo aylanmasi 2023-yilda 10 milliard dollardan oshdi, bu 2022-yilga nisbatan 40% dan ortiq o‘sishni tashkil etdi [2]. Shu bilan birga, Xitoyning "Bir makon, bir yo‘l" tashabbusi doirasida O‘zbekistonga yo‘naltirilgan sarmoyalar hajmi so‘nggi besh yilda qariyb 3 milliard dollarni tashkil etdi, bu esa ikki mamlakat o‘rtasidagi diplomatik va iqtisodiy aloqalarning mustahkamligini yaqqol ko‘rsatadi [3]. Ushbu raqamlar Xitoy diplomatik xizmatining nafaqat o‘zining tashqi siyosiy maqsadlarini ilgari surishdagi samaradorligini, balki global va mintaqaviy iqtisodiy munosabatlardagi hal qiluvchi rolini ham ta’kidlaydi. Bugungi globallashuv va integratsiya sharoitida Xitoyning diplomatik xizmati, protokoli va etiketining o‘ziga xosliklarini chuqur o‘rganish strategik ahamiyat kasb etadi. Xitoy, o‘zining boy madaniy merosi va qadimiy diplomatiya an’analari bilan, xalqaro munosabatlarda tobora faol ishtirok etmoqda, bu esa uning noyob diplomatik amaliyotlarini tushunishni zarur qiladi. Tashqi siyosatdagi yangi geosiyosiy vaziyatlar va Xitoyning global yetakchilikka intilishi ushbu tadqiqot mavzusining dolzarbligini yanada oshiradi. Ayniqsa, Xitoyning "yumshoq kuch" (soft power) strategiyasi, "Guanxi" kabi ijtimoiy aloqalar tizimi va "Tianxia" falsafasi xalqaro hamkorlikda muhim o‘rin tutadi, biroq bu tushunchalarning amaliy diplomatiyada qanday tatbiq etilishi va uning samaradorligi borasidagi ilmiy bo‘shliqlar hali to‘liq bartaraf etilmagan. Xitoy diplomatik xizmati va protokolining nazariy asoslari jahon olimlari tomonidan keng o‘rganilgan. Masalan, Yan Xuetong (2019) o‘zining "Ancient Chinese Thought, Modern Chinese Power" asarida Xitoyning qadimiy strategik fikrlari, ayniqsa siyosiy nazariyalarning zamonaviy xalqaro munosabatlardagi rolini tahlil qilib, Xitoyning dunyodagi ta’sirini tushunish uchun asos yaratdi [4]. Kissinger (2011) "On China" kitobida Xitoyning diplomatik an’analarini, tarixiy va madaniy omillarning uning tashqi siyosatiga ta’sirini chuqur tahlil qilib, Xitoy diplomatiyasining uzoq muddatli strategik yondashuvlarini ochib berdi [5]. Zh ...