KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat aholisining savodxonlik darajasi 99.9% ni tashkil etgan bo‘lsada [1], ta’lim sifatini oshirish va raqobatbardosh kadrlar tayyorlash dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarining 75% dan ortig‘ida eski o‘quv dasturlari va metodikalari qo‘llanilishi sababli, ta’lim samaradorligi xalqaro standartlardan orqada qolayotgani kuzatilmoqda [2]. Xususan, PISA (Xalqaro talabalarni baholash dasturi) tadqiqotlarida O‘zbekiston o‘quvchilarining o‘rtacha ko‘rsatkichlari xalqaro o‘rtacha ko‘rsatkichlardan 15-20% past ekani qayd etilgan [3]. Ta’lim sohasiga yo‘naltirilgan davlat byudjeti xarajatlari 2024-yilda YAIMning 6% ga yetganiga qaramay [1], ushbu mablag‘larning samarali ishlatilishi va innovatsion pedagogik yondashuvlarni joriy etishga bo‘lgan ehtiyoj yuqori. Bugungi kunda jahon ta’lim tizimida raqamli texnologiyalar, shaxslarga yo‘naltirilgan ta’lim va tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga urg‘u berilmoqda. Biroq O‘zbekistonda ushbu tendensiyalarga moslashish jarayoni sekin kechmoqda, bu esa ta’lim sifatining global raqobatbardoshligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda [4]. Ayniqsa, XIX asr oxiri – XX asr boshlarida O‘zbekistonda yuzaga kelgan jadidchilik harakati doirasida ilgari surilgan ta’lim va pedagogik fikrlar zamonaviy ta’lim tizimida qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan noyob meros hisoblanadi. Bu davr ma’rifatparvarlarining g‘oyalari, jumladan, milliy qadriyatlarni saqlagan holda dunyoviy bilimlarni egallash, ayollar ta’limi, kasb-hunar o‘rgatish va ilg‘or metodikalarni tatbiq etishga qaratilgan chaqiriqlari bugungi kunda ham dolzarbligini yo‘qotmagan. Bu merosni chuqur o‘rganish va uning zamonaviy ta’lim tizimidagi potentsialini baholash orqali mavjud bo‘shliqlarni to‘ldirish, shuningdek, milliy o‘ziga xoslikni saqlagan holda sifatli ta’lim berish imkoniyatlarini kengaytirish mumkin [5]. Jahon miqyosida ta’lim va pedagogik fikrlarning rivojlanishiga oid ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, J. Dewey (1938) o‘zining “Demokratiya va ta’lim” asarida ta’limni ijtimoiy tajriba va o‘quvchining faol ishtiroki asosida qurish zarurligini isbotladi [6]. L. Vygotsky (1978) esa madaniy-tarixiy rivojlanish nazariyasini taklif qilib, o‘rganish jarayonida ijtimoiy o‘zaro aloqalarning muhimligini ko‘rsatdi [7]. P. Bourdieu (1986) “Kapital shakllari” asarida madani ...