KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasining mineral xomashyo bazasi mamlakat iqtisodiyoti uchun strategik ahamiyatga ega boʻlib, uning barqaror rivojlanishini taʼminlovchi asosiy omillardan biridir. Oʻzbekiston togʻ-kon sanoati sohasi yalpi ichki mahsulotning (YAIM) taxminan 15-20% ini tashkil etadi [1]. Xususan, rangli va noyob metallar ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 3.5 milliard AQSH dollaridan oshgan [2]. Soʻnggi yillarda, Xondiza polimetal koni kabi yirik obyektlar mamlakatning mineral resurslar portfelida muhim oʻrin egallab, uning foydali qazilmalar zaxiralarini aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradiga hissa qoʻshmoqda. Ushbu konda aniqlangan qoʻrgʻoshin, rux, mis va kumush kabi metallar, zamonaviy sanoatning yuqori talabini qondirishda muhim ahamiyat kasb etadi [3]. Xondiza kabi konlarni kompleks oʻrganish va ularning geologik tuzilishini aniq tasvirlash, kelajakda qazib olish samaradorligini oshirish, xarajatlarni optimallashtirish va atrof-muhitga taʼsirni kamaytirish uchun asos yaratadi. Polimetal konlarining geologik tuzilishini tushunish, ularni samarali ekspluatatsiya qilishning asosini tashkil etadi. Ammo, bu sohada hali hal etilmagan bir qator muammolar mavjud. Geologik xaritalarni talqin qilishda zamonaviy GIS texnologiyalari va 3D modellash usullaridan foydalanish amaliyoti mamlakat miqyosida yetarli darajada rivojlanmagan. Anʼanaviy usullar bilan tuzilgan geologik kesmalar va stratigrafik ustunlar koʻpincha konning murakkab ichki tuzilishini, minerallashish zonalarining joylashishini va tektonik deformatsiyalarni toʻliq aks ettira olmaydi. Bu esa qazib olish jarayonlarida xatolarga, ortiqcha xarajatlarga va qazilma boyliklardan toʻliq foydalana olmaslikka olib keladi. Jumladan, Oʻzbekistondagi baʼzi konlarda notoʻgʻri geologik modellashtirish tufayli, prognoz qilingan va haqiqiy foydali qazilma zaxiralari oʻrtasidagi farq 10-15% ga yetishi mumkin [4]. Ushbu kurs ishi Xondiza polimetal koni misolida geologik xaritalarni chuqur talqin qilish orqali kesmalar va stratigrafik ustunlarni tuzishning samarali metodologiyasini ishlab chiqishga qaratilgan boʻlib, bu orqali yuqorida keltirilgan muammolarni bartaraf etishga hissa qoʻshadi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro miqyosda juda keng va chuqurdir. Geologik xaritalash, kesmalar va stratigrafik ustunlar tuzish nazariyasi va amaliyoti koʻplab yetakchi olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Mas ...