KURS ISHI

KIRISH Ma'muriy yustitsiya tizimi davlat organlari va mansabdor shaxslarning harakatlari (harakatsizligi) yoki qarorlari ustidan fuqarolar va yuridik shaxslarning huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilishning muhim mexanizmi hisoblanadi. Bugungi kunda jahon miqyosida ma'muriy yustitsiya organlariga murojaatlar soni barqaror o'sib bormoqda, masalan, Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida so'nggi besh yil ichida ma'muriy ishlarning umumiy soni o'rtacha 15-20% ga oshgan [1]. Germaniyada yillik ma'muriy sud ishlari soni 250 mingdan oshadi, bu mamlakatning umumiy sud yuklamasining qariyb 30% ini tashkil etadi [2]. O'zbekiston Respublikasida ham ma'muriy sudlarning tashkil etilishi bilan murojaatlar sezilarli darajada ko'paydi; Oliy sud ma'lumotlariga ko'ra, 2017-yildan 2023-yilgacha ma'muriy sudlar tomonidan ko'rib chiqilgan ishlar soni qariyb 3,5 barobar oshgan [3]. Xususan, 2023-yilda ma'muriy sudlar tomonidan 140 mingdan ortiq ish ko'rib chiqilgan bo'lib, bu oldingi yilga nisbatan 18% ga ko'pdir [3]. Ushbu raqamlar ma'muriy yustitsiyaning jamiyatda adolatni ta'minlash va boshqaruv samaradorligini oshirishdagi dolzarbligini yaqqol ko'rsatadi. Ma'muriy yustitsiya shakllari va uning xorijiy mamlakatlardagi tajribasini o'rganish hozirgi kunda strategik ahamiyatga ega, chunki ushbu sohada hali ko'plab nazariy va amaliy muammolar hal etilmagan. O'zbekistonda ma'muriy sudlarning mustaqil tizim sifatida faoliyat yuritishi nisbatan yangi bo'lganligi sababli, uning samaradorligini oshirish, xalqaro ilg'or tajribalarni tatbiq etish va milliy qonunchilikni yanada takomillashtirish dolzarb vazifadir. Xususan, "good governance" tamoyillarini joriy etish, raqamli texnologiyalar orqali ma'muriy jarayonlarni avtomatlashtirish hamda ma'muriy yustitsiya organlariga ishonchni oshirish kabi masalalar chuqur tadqiqotlarni talab etadi. Ayniqsa, kontinental va anglo-sakson huquq tizimlaridagi ma'muriy yustitsiya modellarining o'ziga xos xususiyatlarini tahlil qilish orqali O'zbekiston uchun eng maqbul yechimlarni topish muhim ahamiyatga egadir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon olimlari orasida G. Shvarzenberg (1950) "Xalqaro huquqning funktsional nazariyasi" asarida ma'muriy yustitsiyaning xalqaro huquqdagi o'rnini tahlil qilgan va uning transmilliy boshqaruvdagi rolini asoslagan [4]. P. J. Koli (1985) o'z tadqiqotlarida ma'muriy sudlarning mustaqilligi va xolislig ...