KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida so'nggi yillarda iqtisodiy islohotlar natijasida xususiy investitsiyalarning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi sezilarli darajada oshdi. Xususan, 2023-yilda mamlakat iqtisodiyotiga kiritilgan jami investitsiyalarning 82.5 foizi xususiy sektor hissasiga to'g'ri keldi, bu esa 2017-yilga nisbatan 20.3 foiz punktga ko'proqdir [1]. Xorijiy investitsiyalarning umumiy hajmi 2023-yilda 9.8 milliard AQSh dollarini tashkil etib, shundan 87 foizi xususiy investitsiyalardir [2]. Ushbu o'sish sur'atlari respublika iqtisodiyotining barqaror rivojlanishida xususiy kapitalning hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatmoqda. Global miqyosda ham xususiy investitsiyalar dunyo iqtisodiyotining harakatlantiruvchi kuchi bo'lib xizmat qiladi; masalan, BMT Savdo va Taraqqiyot Konferensiyasi (UNCTAD) ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilda global to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar (FDI) 1.3 trillion AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, uning katta qismi xususiy sektor tomonidan amalga oshirilgan [3]. Mazkur mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, O'zbekiston iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish, yuqori qo'shimcha qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarishni ko'paytirish hamda yangi ish o'rinlari yaratish zarurati bilan belgilanadi. Mavjud tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, xususiy investitsiyalarning rag'batlantirish mexanizmlarida hali ham tizimli kamchiliklar, jumladan, byurokratik to'siqlar, shaffoflikning yetishmasligi va huquqiy asoslarning ayrim jihatlardagi nomukammalligi mavjud [4]. Shuningdek, investitsion muhitni yanada yaxshilash, investorlar uchun kafolatlarni kuchaytirish va moliyaviy resurslarga bo'lgan kirish imkoniyatlarini kengaytirish masalalari dolzarb bo'lib qolmoqda. Ushbu kurs ishi aynan shu kabi hal etilmagan muammolarni o'rganish va ularni bartaraf etish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Xususiy investitsiyalarni rag'batlantirish bo'yicha ilmiy tadqiqotlar xalqaro miqyosda keng qamrovli ravishda olib borilgan. Masalan, Nobel mukofoti laureati Douglass North (1990) o'zining "Institutions, Institutional Change and Economic Performance" asarida samarali institutlarning investitsiya faoliyatini rag'batlantirishdagi hal qiluvchi rolini asoslab berdi [5]. Robert Barro (1991) o'z tadqiqotlarida hukumat xarajatlarining investitsiyalarga ta'sirini o'rganib, davlatning infratuzilmaga sarmoyalar kiritishi xususiy investitsiyalar uchu ...