KURS ISHI

KIRISH Jahon iqtisodiyotining uglerod intensivligi, yaʼni har bir dollar YaIM ishlab chiqarish uchun sarflanadigan uglerod miqdori, 2022-yilda oʻrtacha 0.28 kg CO2 ekvivalentini tashkil etgan holda, umumiy global iqlim oʻzgarishi muammosining dolzarbligini yaqqol koʻrsatmoqda [1]. Qayta tiklanuvchi energiya manbalariga global investitsiyalar 2023-yilda 1.8 trillion dollarga yetgan boʻlsa-da [2], bu koʻrsatkich barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish uchun zarur boʻlgan yillik 4.5 trillion dollar sarmoyadan sezilarli darajada kam [3]. Oʻzbekistonda esa, hukumatning "Yashil iqtisodiyotga oʻtish" strategiyasi doirasida 2030-yilga qadar qayta tiklanuvchi energiya ulushini 25% ga yetkazish rejalashtirilgan boʻlib, 2023-yil yakuniga koʻra bu koʻrsatkich 14% ni tashkil etdi [4]. Shuningdek, mamlakatimizda suv resurslarining 60% dan ortigʻi qishloq xoʻjaligida ishlatilishi [5], resurs samaradorligi va suv tejaydigan texnologiyalarni joriy etish zaruratini taʼkidlaydi. Ushbu raqamlar yashil iqtisodiyotga oʻtish nafaqat ekologik majburiyat, balki iqtisodiy oʻsish va ijtimoiy farovonlikni taʼminlash uchun ham strategik zarurat ekanligini koʻrsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda jahon miqyosida yuzaga kelayotgan iqlim oʻzgarishlari, resurslar tanqisligi va ekologik muammolarning tobora chuqurlashib borayotganligi fonida oʻta muhim ahamiyat kasb etadi. Anʼanaviy iqtisodiy modellar tabiat resurslarining cheklanganligini hisobga olmasdan, isteʼmol va ishlab chiqarishning ekologik izini keskin oshirib yubordi [6]. Bu esa, global miqyosda dengiz sathining koʻtarilishi, qurgʻoqchilik, bioxilma-xillikning yoʻqolishi kabi salbiy oqibatlarga olib kelmoqda [7]. Yashil iqtisodiyotga oʻtish strategiyalari bu muammolarga tizimli yechim taklif etib, iqtisodiy oʻsishni atrof-muhitga boʻlgan salbiy taʼsirdan ajratishni maqsad qiladi [8]. Biroq, bu oʻtish jarayoni murakkab boʻlib, u moliyaviy, texnologik va institutsional toʻsiqlar bilan bogʻliq. Jumladan, yashil investitsiyalar uchun yetarli moliyalashtirish mexanizmlarining yoʻqligi, qayta tiklanuvchi energiya texnologiyalarining dastlabki yuqori tannarxi va ekologik siyosatni samarali amalga oshirishdagi institutsional zaifliklar kabi muammolar hal etilmagan. Shuningdek, rivojlanayotgan mamlakatlarda, xususan Oʻzbekiston kabi davlatlarda, ushbu oʻtishning iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy jihatdan barqarorligini taʼminlash ...