KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi hududida aholining ob-havo sharoitlariga bog‘liqligi va qishloq xo‘jaligining tabiat hodisalariga zaifligi inobatga olinsa, yer yaqin ob-havo xaritalarini qayta ishlash va tahlil qilishning muhimligi oshib bormoqda. Jahon bozorida ob-havoni prognoz qilish va tahlil qilish xizmatlari hajmi 2023-yilda 2,5 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkichning yillik o‘sish sur’ati 7,5% ga yetishi kutilmoqda [1]. O‘zbekistonda esa so‘nggi besh yilda qishloq xo‘jaligi sohasida ob-havo sharoitlariga bog‘liq bo‘lgan zararlar umumiy hosilning o‘rtacha 10-15% ini tashkil etmoqda, bu esa yiliga taxminan 500 million AQSH dollari miqdoridagi yo‘qotishlarga olib kelishi mumkin [2]. Shu sababli, aniq va ishonchli ob-havo prognozlarini ta’minlash, tabiiy ofatlarning oldini olish va iqtisodiyotning turli sohalarida samaradorlikni oshirish uchun zamonaviy sinoptik meteorologik metodlarni qo‘llash zarurati kundan-kunga ortib bormoqda. Yer yaqin ob-havo xaritalarini tahlil qilish nafaqat qishloq xo‘jaligi, balki transport, energetika va aholi xavfsizligi sohalari uchun ham hayotiy ahamiyatga ega. Global iqlim o‘zgarishlari fonida ekstremal ob-havo hodisalari, jumladan, kuchli yog‘ingarchiliklar, qurg‘oqchiliklar va to‘satdan harorat o‘zgarishlari soni ortib bormoqda [3]. Masalan, 2023-yilda O‘zbekistonning ayrim hududlarida kuzatilgan kuchli shamol va to‘fonlar infrastruktura hamda ekinlarga jiddiy zarar yetkazdi, bu esa millionlab dollar miqdorida iqtisodiy yo‘qotishlarga olib keldi [4]. Hozirgi kunda mavjud ob-havo prognozlash tizimlari ba’zi hollarda lokal miqyosdagi o‘zgarishlarni yetarli darajada aniqlik bilan prognoz qila olmaydi, bu esa aholi va iqtisodiyot uchun kutilmagan salbiy oqibatlarga sabab bo‘ladi. Shu bois, sinoptik meteorologiya sohasidagi innovatsion yondashuvlarni joriy etish, xususan, zamonaviy ma’lumotlarni qayta ishlash va tahlil qilish usullarini qo‘llash orqali prognoz aniqligini oshirish dolzarb masala hisoblanadi. Ushbu kurs ishi mazkur muammolarni hal etishga qaratilgan bo‘lib, yer yaqin ob-havo xaritalarining qayta ishlovi va tahlilini yaxshilashga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqishni maqsad qilgan. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ancha yuqori bo‘lib, ko‘plab taniqli olimlar ushbu sohaga salmoqli hissa qo‘shganlar. Misol uchun, Edward Lorenz (1960-yillar) atmosfera jarayonlar ...